DOI: http://dx.doi.org/10.22059/jitm.2015.53239
د ناوری اطلاعات دانشكدة مديريت دانشگاه تهران
دورة 7، شمارة 1 بهـار 1394
ص. 68- 49

تدوين و شناسايي سناريوهاي امكان پذيرآيندة خدمات دولت الكترونيك ايران در افق 1404
فاطمه ثقفي1، عليرضا علي احمدي2، سيد سپهر قاضي نوري3، منصوره حورعلي4
چكيده: در حوزة خدمات دولت الكترونيكي، اسناد زيادي در ايران به تازگي پـس از تـدوين بـهتصويب رسيدند، اما روندها و سناريوهاي آينده را ناديـده گرفتنـد. هـدف ايـن پـژوهش تـدوينسناريوهاي آيندة خدمات دولت الكترونيك ايران در افق سال 1404 است. اين پژوهش به كمك روش سناريونگاري شبكة جهاني كسبوكار و عوامل مؤثر بر موفقيت و با توجه به نظر خبرگان، مهم ترين عدم قطعيت ها را در اين حوزه شناسايي ميكند. جامعة آمـاري را 50 نفـر از خبرگـاندولت الكترونيك و آيندهپژوهان ايران شكل مي دهد. پژوهش حاضر از نوع تركيبي است. بـرايگردآوري داده ها از توزيع پرسشنامه، بررسي اسناد و مدارك و پنل تخصصي استفاده شـد . بـرايسنجش روايي و اعتبار پرسشنامه، بهترتيب از خبرگان و ضريب آلفاي كرونباخ بهره بـرده شـد . مطابق نظر خبرگان با تعيين سه عدم قطعيت اعتماد، تعاملپذيري و ورود به بازار جهاني تجارت به مثابة محورهاي اصلي سناريونويسي، هشت سناريو استخراج شد. در ادامه بـ هكمـك خبرگـانچهار سناريو با بيشترين درجة امكان پذيري كه امكان سياستگذاري براي مواجهـ ه بـا بهتـرينآينده را امكان پذير مي كند، انتخاب شد.

واژه هاي كليدي: آيندهپژوهي، دولت الكترونيك، سناريونويسي، عدم قطعيت.

استاديار گروه بينرشته اي فناوري، دانشكدة علوم و فنون نوين دانشگاه تهران، تهران، ايران
استاد گروه مهندسي صنايع، دانشكدة مهندسي صنايع، دانشگاه علم و صنعت ايران، تهران، ايران
دانشيار گروه مديريت فناوري اطلاعات، دانشكدة مديريت و اقتصاد، دانشگاه تربيت مدرس، تهران، ايران
دانشجوي دكتري گروه مهندسي صنايع، مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 10/04/1393 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 20/10/1393 نويسندة مسئول مقاله: فاطمه ثقفي E-mail: fsaghafi@ut.ac.ir
مقدمه
ارائة خدمات الكترونيكي مدت هاست كه در دستور كار دولت جمهوري اسلامي ايـران قـرار دارد، مقام معظم رهبري نيز بر ارائة خدمات الكترونيكي به مردم تأكيـد كـرده انـد . دولـت الكترونيكـيپيشخوان اصلي خدمات رساني به مردم در فضاي مجازي است. فعاليت هاي حوزة خـدمات دولـتالكترونيكي در ايران، مبتنـي بـر نيازهـاي روز، نـه آينـده رقـم خـورده اسـت. هنـوز در كشـور ، تعامل پذيري بين سازماني پايه اي براي ارائة خـدمات الكترونيكـي وجـود نـدارد. امـروزه تغييـراتفناوري و به دنبال آن تغيير در جنبه هـاي ديگـر زنـدگي و افـزايش روزافـزون وابسـتگي متقابـلكشورها و ملل، بسيار سريع تر از گذشته رخ ميدهد. در اين وضعيت برنامه ريزي بـراي آينـده بـه درك بهتر از تغييرات و آينده نياز دارد. اساساً آينـده قطعيـت نـدارد؛ اگرچـه آثـار و رگـه هـايي ازاطلاعات و واقعيت ها كه در گذشته و حال ريشه دارند، مي توانند ما را بـه آينـده رهنمـون كننـد . تصميم گيري آينده بر اساس تجارب گذشته، سبب غفلت از رصد تغييرات آتي مي شود و تلخكامي آينده را در پي خواهد داشت. عدم قطعيت نهفته در آينده، لزوم استفاده از آينـدهپژوهـي را بـرايبرنامه ريزي آينده هويدا مي كند.
برنامه ريزي بر پاية سناريو، يكي از روش هاي شـناخت آينـده هـاي بـاوركردني اسـت (زالـي،
2010)؛ به همين دليل در اين مقاله تلاش مي شود پس از شناخت عوامل اساسي موفقيت (ثقفي، علي احمـدي، قاضـي نـوري و حـورعلي، 2014) و پيشـران هـا و عـدم قطعيـت هـاي بحرانـي ، سناريوهاي آيندة خدمات دولت الكترونيك ايران ترسيم شود. ايـن پـژوهش توجـه دولـت را بـهسناريوهاي آيندة پيش روي خدمات دولت الكترونيكي و ترسيم آن فضا بـراي تصـميم گيـري دراين حوزة برنامه ريزي، معطوف مي كند.
بنابراين هدف كلي اين پژوهش، چگونگي دستيابي به سناريوهاي امكان پذير آيندة خـ دمات دولت الكترونيك ايران در افق 1404 است.
در قالب هدف كلي پژوهش، اهداف فرعي و جزئي زير نيز دنبال ميشود:
تعيين عوامل كليدي و پيشران هاي خدمات دولت الكترونيك؛
تعيين عدم قطعيت هاي بحراني پيش روي ارائة خدمات دولت الكترونيك ايران؛
تدوين سناريوهاي محتمل و انتخاب سناريوهاي امكانپذير براي ارائة خـدمات دولـتالكترونيك ايران به شهروندان.

پيشينة پژوهش پيشينة نظري پژوهش
يكي از اهداف آيندهپژوهي، توصيف آيندههـاي بـديل اسـت و سـناريونگاري يكـي از ابزارهـايدسترسي به اين هدف به شـمار مـي رود. آينـده در واقـع ناشـناخته اسـت ، بنـابراين هـيچ يـك از سناريوهايي كه دربارة آينده نگاشته ميشوند، نمي توانند به طور دقيـق آينـده را توصـيف كننـد و هميشه رخدادهايي پيش بيني نشدني وجود دارد (پوگلسي، 2012). سـناريوها ممكـن اسـت بـرايتمركز بر مسائل متفاوت تصميم گيري، محصولات و فناوري ها به كـار رونـد. ونـدر گراچـت طـيمطالعة كتاب سنجي در سال 2007 از تمام مقاله هايي كه در SCI و SSCI منتشر شده انـد ، 194 پژوهش را كه از سناريو استفاده كرده اند، بررسي كرد. اگرچـه در مسـائل گونـاگون، رويكردهـايسناريوپردازي متفاوت است، تمام فرايندها از ساختاري مشترك تبعيت مـي كننـد (ونـدر گراچـت،2008: 84). تمام رويكردهاي سناريو از پنج تا نُه مرحله با جزئيات متفاوت تغييـر مـي كننـد ، امـا فرايند همگي ترتيب مشابهي دارد. لذا در اين پژوهش فرايندي در شش گام براي سناريو توسـعهداده مي شود كه بخش عمدة آن منطبق بر مدل شوارتز است (بود و پستما، 1997). ايـن گـام هـاعبارت اند از: 1. شناخت مسئله و علامت گذاري محيط آن؛ 2. تشريح موقعيت كنوني و تشـخيصعوامل مرتبط؛ 3. دسته بندي، ارزيابي و انتخاب المان هاي سناريو؛ 4. تدوين سناريوها؛ 5. تحليـل،تفسير و انتخاب سناريوها؛ 6. حمايت از تصميم گيري.
بسياري از نويسندگان سعي در حل پيچيدگي تعريف فرايند سناريوپردازي داشته اند. ون نوتن، رتمنز، ون آست و رتمنز (2003)، سه گونة اصلي از سناريوها را مبتنـي بـر چـرا (هـدف پـروژه)، چگونه ( طراحي فرايند) و چه (محتوا) معرفـي مـي كنـد . در ايـن تحليـل سـناريوها هنجـاري يـاتوصيفي اند. سناريوهاي توصيفي، آينده هاي ممكن را مبتني بر حالت هاي كنوني توسعه ميدهنـدو سناريوهاي هنجاري، به كمك ديدگاه توسعهدهندگان، از آينده هـاي محتمـل يـا برتـر سـناريومي سازند. به هر حال اين پژوهش بر استفادة نهايي و انواع پروژههـاي سـناريو تمركـز دارد و بـهروش شناسي و رويكرد نپرداخته است. در اينجا به پژوهشي در خصوص ويژگي هاي روش شناسي سناريو ميپردازيم. گاوسمير، فينك و چاك (1996)، رويكردهاي متفاوت برنامه ريـزي سـناريو را مطالعه كردند و با ديد كلي و يكپارچه از بهترين رويكردها، رويكردي نُه بعدي را مطابق شكل 1 ارائه دادند.
قابليت كنترل
ويژگي

هاي
روش

شناسي
سناريو

احتمال

هاي

وقوع

مسئله

بيان

وقفه

برنامه

هاي
ز
متني

گرايش

ويژگي

هاي

روش

شناسي

سناريو



قیمت: تومان


پاسخ دهید