DOI: http://dx.doi.org/10.22059/jitm.2015.52456
د ناوری اطلاعات دانشكدة مديريت دانشگاه تهران
دورة 7، شمارة 1 بهـار 1394
ص. 162- 143

تدوين روش توسعة چارچوب معماري سازماني:
مطالعة پديدارشناسي تفسيري
علي معيني1، احسان مرآتي2
چكيده: امروزه بخش شايان توجهي از سازمان هاي فعال در حوزة معماري سازماني، به ايجـادو بومي سازي چارچوب هاي معماري سازماني ميپردازند. اين در حاليست كه اين تلاش ها صـرفاً بر دانش و تجربة سازمان ها متكي اند و هيچ روشي براي توسعة چارچوب هاي معماري سـازمانيدر ادبيات اين حوزه وجود ندارد. از اين رو، اين پژوهش كيفي با هدف تدوين روشي براي توسعة چارچوبهاي معماري سازماني به انجام رسيد. براي ايـن منظـور، 15 نسـخه از پـنج چـارچوبمعماري كه بيشترين كاربرد را در سطح دنيا دارند، به كمك روش پديدارشناسي تفسيري، تحليل و تفسير شده است. بر اين اساس، روش توسعة چارچوب معماري سـازماني مشـتمل بـر هشـتفرايند و شش مرحله تدوين شد. به كارگيري اين روش ميتواند نتايجي همچون كاهش ريسك، هزينه و زمان در توسعة چارچوب هاي بومي؛ بهبـود مستندسـازي فراينـد ايجـاد و بـوم ي سـازي چـارچوب اهـ ي معمـاري و مـديريت بهتـر دانـش در ايـن زمينـه را بـه همـراه داشـته باشـد .
تجزيه وتحليل دادههاي كيفي و اعتبارسنجي پژوهش نيـز بـر اسـاس رهنمودهـاي ون مـانن درحوزة پديدارشناسي تفسيري به انجام رسيد.

واژه هاي كليدي: پديدارشناسي تفسيري، چارچوب معماري، روش توسـعة چـارچوب معمـاري،معماري سازماني.

دانشيار گرايش الگوريتم و محاسبات، پرديس دانشكدههاي فني دانشگاه تهران، دانشگاه تهران، تهران، ايران
دانشجوي دكتراي مديريت سيستمها، دانشكدة مديريت، دانشگاه تهران، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 31/03/1393 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 26/05/1393 نويسندة مسئول مقاله: احسان مرآتي E-mail: merati@ut.ac.ir
مقدمه
تا كنون چارچوب هاي معماري سازماني متعددي توسعه يافته اند و پيوسته نسخه هاي جد يـد آنهـا ارائه مي شود. چارچوب هاي معماري سازماني در واقع قالب هايي هستند كه مؤسسه هاي خصوصي يا بخش هاي دولتي طي روند تكاملي معماري سازماني ارائه كرده اند و مي تـوان از آنهـا بـه مثابـة راهنمايي براي پياده سازي معماري سازماني بهره برد. هر چارچوب معماري بسته به مـاه يتي كـهدارد، متناسب سازمان خاصي است و معمولاً شامل توصيه هاي اجرايي (مانند نحوة تشـكيل تـيم معماري، فرايند كلي معماري و مشخصات محصول هاي معماري) و توصيه هايي براي اسـتفاده ازروش هاي مدلسازي است (اينفوسيس، 2007). بنـابراين، انتخـاب و تنظـيم چـارچوب معمـاري متناسب، تأثير بسزايي در اجراي معماري سازماني و محصولات فناوري اطلاعاتي دارد كه بـرا ي سازمان ايجاد خواهـد شـد (زنـدي و توانـا، 2012). تـيم معمـاري سـازماني بـا در نظـر گـرفتنخصوصيت ها و تجربه هايي در زمينة چارچوب مـد نظـر، محـدوديت منـابع و زمـان بـراي تول يـد محصولات، سياست سازمان و نياز به سازگاري با سازمان ديگر، چـارچوب معمـاري مـد نظـر رامطابق با نيازهايش توسعه م يدهد (ممقاني، 2012). طبق آمار رسـم ي مؤ سسـة توسـعة معمـاري سازماني در سال 2005 و آمار شركت اينفوسيس1 در سال 2007، نزديك به نيمي از سـازمان هـا بنا به دلايلي چون نقص ها و كاست يهاي چارچوبهـا ي معمـاري سـازماني (ناگاراجـان، 2010) و ناهماهنگي اين چارچوب ها با سازمان هاي گوناگون ، درگير توسعة چارچوب معماري مختص خود بوده اند. حال اين سؤال مطرح ميشود كه اين توسعه با چـه روش انجـام شـده اسـت؟ از سـويي بررسي پركاربردترين چارچوب ها ي معماري نشان مي دهـد، هرچنـد ا يـن چـارچوب هـا در سـطحپذيرفته شده اي از جزئيات ارائه ميشوند، بحث دربارة چگونگي توسعة آن چارچوب، در مسـتنداتمربوط مسكوت مي ماند. اين امر موجب مي شود ساير سازمان ها نتوانند از تجربه هاي سازمان ها ي توسعه دهندة چارچوب ها ي معماري، در راستاي توسعة چارچوب مختص سازمان خود بهره ببرنـد . از سويي بررسي ادبيات روش توسعة چارچوبها ي معماري نيز نشان مي دهد نظرهايي كه دربارة روش توسعة چارچوب هاي معماري سازماني بيـان شـده اسـت، مراحـل و اصـول عـام را شـاملمي شود و سازمان هاي مختلف در راستاي ايجاد، بهبود و بوم يسازي چارچوب هاي معماري، روش مدون و مشخصي در اختيار نداشته اند. از اين رو اين سازمان ها يا بدون توجه به روشي خاص يا با صرف هزينه و زمان و با آزمون و خطا، نسبت به تدوين نسـخة ابتـدايي از چنـ ين روشـي اقـدام كردهاند. از اين رو تدوين روشي كه بتواند به توسعة چارچوب هاي معماري كمك كند، در كـانونتوجه بسياري از سازمان ها ي فعال در زمي نـة معمـاري سـازماني قـرار دارد و از اهم يـت بسـياري
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Infosys
برخوردار است. اين روش مي تواند در داخـل كشـور، وابسـتگي علمـي محققـان را بـه برخـي از مستندات چارچوب ها ي معماري كه مختصر و بدون تشريح ملاحظات اجرايـي تـدوين شـده انـد ، كاهش دهد. اقبال سازمان ها ي داخلي به مبحث معماري سازماني و احساس نيـاز آنهـا بـه لـزومتوسعة چارچوبها ي بومي، موجب شد پژوهشگر با حوزه هاي مختلفي چون حوزة دفاعي و حـوز ة ارتباطات و فناوري اطلاعات در زمينة چگونگي توسعة چارچوب معماري همكاري داشته باشد. در اين راستا اولين مسئلة پيش روي سازمان ها ، چگونگي ايجاد و بومي سازي چارچوب ها ي معمـاري و يافتن روشي براي انجام آن است. از اين رو، پژوهش حاضـر بـهمنظـور پركـردن خـلأ فـوق وپاسخگويي به نياز سازمان ها يي كه درگير معماري سازمان و توسعة چـارچوبهـا ي معمـاريانـد (به ويژه سازمان ها ي ايراني)، به ارائة روش توسعة چارچوبها ي معماري ميپردازد. در ا يـن راسـتاپژوهش پيش رو در پي پاسخ به اين سـؤال اصـلي اسـت : بـا چـه روشـي مـي تـوان بـه توسـعة چارچوبها ي معماري سازماني پرداخت؟
براي پاسخ به سؤال اصلي بايد به اين سؤال هاي فرعي پاسخ داد: روش چيست و چه اجزائي دارد؟ روش توسـعة چـارچوب معمـاري چـه اجزائـي دارد؟ ارتباطـات بـين اجـزاي روش توسـعة چارچوب هاي معماري چگونه است؟
پيشينة پژوهش
در اين بخش، به پيشينة پژوهش در سه مقولة اصـلي روش و هسـتي شناسـي آن، روش توسـعة چارچوب ها ي معماري و پيشينة تجربي پژوهش، پرداخته مي شود.
روش و هستي شناسي آن
روش ها يكي از گونه ها ي خروجي تحقيقات در علم طراحي شمرده ميشوند (ويشناوي و كـاچلر،2008: 28). در علم طراحي، روش نشان دهندة فرايند حـل مسـئله و يـافتن گزينـه هـايي بـراي جست وجو در فضاي جواب است (ففر و نيهاوز، 2005). روش بيان مي كند چگونه بايد به اهـداف دست يافت و ساختار نظام مندي ارائه مي كند كه شامل مرحله ها و فعاليت هايي براي دستيابي بـهآن اهداف است (زلنر، 2011). روش عملي قاعده مند و از پيش تعيين شده اسـت كـه بـه من ظـور دستيابي به اهداف، توسط يك يا چند عامل به انجام مي رسد (كارلسن، 2002). حـوزة مهندسـي روش بيشترين سهم را در تعريف و تبيين مفهوم روش داشته است. اين حوزه به طراحي و ساخت روش ها، تكنيك ها و ابزارهايي بهمنظور توسعة سيستم هاي اطلاعاتي مي پردازد (تلـوانن، 1996).
تا كنون هستي شناسي هاي متعددي براي روش ارائه شده است (زلنـر، 2011). كارلسـن در سـال2002، بر اساس مباحث حوزة مهندسي روش ها، هستي شناسي جامعي را براي روشي ارائه كـردهاست كه مبناي توسعة يكي از قوي ترين روش ها (روش RUP1) در حوزة سيستم هاي اطلاعـاتي است. كارلسن (2002) اجزاي روش را فرايند2، جريان هاي كـاري ، مرحلـه، نقـش ، محصـولات3، فعاليت، مراحل و ابزار ميداند.
در اين هستي شناسي فرايند مفهومي است كه به بخشي از فرايند اطـلاق مـي شـو د و شـامل توالي فعاليت هايي است كه مسير حركت را در بخشي از فرايند توسعة نرمافزار نشان مي دهـد. در درون فرايند ها مي توان جريان هاي كاري را يافت كه نشاندهندة فعاليت هايي است كه اغلـب بـاترتيب و توالي مشخصي انجام مي شوند. از سويي، جزئيات جريان هاي كـاري در قـالبي تكـراريانجام مي شوند كه اين تكرار ها در مفهومي به نام مرحله منعكس شده است. جزئيات جريان هـاي كاري در نمودارهايي كه شامل نقشها، محصولات ورودي و خروجي اصلي و فعاليت هـا يـي كـهبايد انجام شود، نشان داده مي شود. هر فعاليت نيز به مراحل مختلفي تقسيم مي شـود كـه شـاملشرح دقيقي دربارة نحوة انجام فعاليت ها است و در نهايت بـه منظـور انجـام فعاليـت هـا و توليـدمحصولات مختلف در فرايند توسعة نرمافزار، ابزارهايي را به كار ميبرند. در بخش هـاي بعـدي از اين هستيشناسي در تبيين هستيشناسي روش پيشنهادي اين پژوهش استفاده خواهد شد.
روش توسعة چارچوب ها ي معماري
بررسي ادبيات نشان ميدهد مستندات چنداني در زمينة روش توسعة چارچوب هاي معماري وجود ندارد (كيم، 2006) و اين يكي از محدوديتهاي عمدة اين پژوهش به شمار ميرود. شكرمن يكي از محققاني است كه در راستاي تدوين روش توسعة چارچوب هاي معماري سازماني تلاش كـرده است. شكرمن (2004: 75) شش مرحلة كلي زيـر را بـراي توسـعة چـارچوب معمـاري پيشـنهادمي كند:
ارزيابي و درك دقيق محيط كسب وكار سازمان؛
تعيين اهداف و مقاصدي كه چارچوب بايد آنها را تأ مين كند؛
شناسايي چارچوب ها يي كه با محيط كسب وكار و اهداف سـازمان بيشـترين انطبـاق را دارد؛
بومي سازي چارچوب انتخابي و تعيين روش هاي مدل سازي متناسب؛
اجراي آزمايشي چارچوب توسعه يافته؛
تعيين تجربه هاي حاصل از اجرا و اصلاح چارچوب و فرايندهاي مربوط به آن.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Rational Unified Process (RUP)
Discipline
Artifacts
در پژوهشي ديگر، كالگرن (2009) سه مرحلة كلي را براي ايجاد چارچوب معماري پيشـنهادكردند:
ايجاد طبقات معماري سازماني؛
شناسايي اطلاعاتي از معماري؛
نهايي كردن چارچوب معماري.
پيشينة تجربي
در زمينة پروژه ها ي اجرايي خارجي، مي تـوان بـه پـروژة توسـعة چـارچوب معمـاري سـازماني درتاسماني اشاره كرد. دولت تاسماني در سال 2003 به توسعة چارچوب معماري سازماني اقدام كرد. براي اين منظور پس از طراحي روشي خاص، برنامة اجرايي مربوط به آن تدوين شد. اين برنامـ ة اجرايي، نحوة مديريت پروژة توسعة چـارچوب معمـاري سـازماني را از ديـدگاه عمليـاتي تشـريحمي كند. در مستندات اين پروژه تأكيد شده است توسعة معماري دولت تاسماني از محدودة پـروژهخارج است و اين پروژه فقط بر توسعة چارچوب معمـاري تمركـز دارد (دولـت تاسـماني، 2003).
مراحل كلي ايـن پـروژه عبـارت اسـت از: آغـاز، تحقيقـات اوليـه، برگـزاري سـمينار، شناسـايينيازمندي ها، بررسي بهترين تجربه ها، توسعة چارچوب، تدوين برن امة پياده سازي و پايان پروژه.
از تحقيقات داخلي فقط مي توان به پژوهش مرآتي (1391) اشاره كرد كـه بـا هـدف تـدوينروشي براي توسعة چارچوب معماري نيروهاي مسلح انجام گرفتـه اسـت (مرآتـي، 1391) كـه ازچهار نقص عمدة زير برخوردار است:
پژوهش مذكور صرفاً بر چارچوب معماري وزارت دفاع ايالات متحده (چارچوب معماري در حوزة نظامي) تمركز كرده است و روش توسعة چارچوب معماري سازماني نيروهـايمسلح بر اين اساس تدوين شده است. در واقع با توجه به هدف پژوهش، نمونـة بسـياركوچكي انتخاب شده است؛
در اين پژوهش ملاحظات و قواعد روش شناسي تحقيق در نظر نگرفته شده است؛
پژوهش مبتني بر رويكرد استقرايي انجام گرفته است، در حالي كه بايد از مباحثي مانند مهندسي روش1 با رويكرد قياسي استفاده ميشد؛
پژوهش به ارزيابي علمي روش پيشنهادي نپرداخته است كه اين امر به نوعي ناشـي ازبي توجهي به مباني روش پژوهش است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Method Engineering
بنابراين در پژوهش حاضر بايد به رفع چهار نقص فوق پرداخت و از ايـن طريـق بـه روشـي براي توسعة چارچوب ها ي معماري سازماني مبتني بر مباحث روش شناسـي تحقيـق و برگرفتـه ازطيف وسيع تري از چارچوبها ي معماري، دست يافت.
روششناسي پژوهش
اين پژوهش از لحاظ هدف پژوهشي بنيادين به شمار مي رود كه با رويكرد كيفي و بر اساس روش پديدارشناسي تفسيري1 اجرا شده است. دليل انتخاب روش پديدارشناسي، نحوة اجـراي پـژوهش در قالب پديدارشناسي تفسيري و نحوة اعتبارسنجي نتايج، در اين بخش تشريح شده است.
روش پژوهش
يكي از راههاي شناخت روش توسعة چارچوب معماري، استفاده از ادبيات موضوع است، اما ادبيات معماري سازماني كمك چنداني به اين پژوهش نمي كند؛ زيرا ادبيـات موضـوعي محـدودي دارد.
يكي ديگر از راههاي شناخت روش توسعة چارچوب ها ي معمـاري سـازماني، مطالعـات ميـداني ومصاحبه با مديران و كارشناسان سازمان ها ي توسعه دهندة اين چارچوب ها است. بررسـي ادبيـاتنشان مي دهد اين گونه سازمان ها تمايلي به تشريح روش توسعة چارچوب خود ندارند و آنچـه بـهراحتي در اختيار ديگران قرار مي دهند، خروجي كار يا همان اسناد چـارچوب معمـاري اسـت، نـهروش دستيابي به آن خروجي. اين اسناد شامل افكار و تجربه هاي پژوهشگراني است كـه درگيـرتوسعة چارچوب هاي معماري بوده اند. به گفتهاي ديگر، افرادي كه از چگـونگي توسـعة چـارچوبآگاه اند و توسعة چارچوب را تجربه كرده اند، تجربه هاي خـود را در ايـن اسـناد انعكـاس داده انـد . بنابراين تنها راه تدوين روش توسعة چارچوب هاي معماري، تحقيق دربارة تجربه هاي اين دسته از محققان (تجربه زيسته)2 است. تجربه هايي كه به طور ضمني (و به ندرت عيني) در لابه لاي اسناد چارچوب ها ي معماري ذكر شده است و بايد با تفسير متنها، آنها را اسـتخراج كـرد و ايـن يعنـيتبيين پديده اي به نام روش توسعة چارچوب معماري بر اساس تجربـه هـاي افـراد زيسـته بـا آنپديده، بر پاية رويكرد تفسيري. تبيين پديدهها بر اساس تجربه هاي افراد زيسته بـا آن پديـده هـا،همان چيزي است كه پديدارشناسي3 به آن مي پردازد.
به باور ون مانن (1997: 13) پديدارشناسي را ميتوان بـه منزلـة روش پـژ وهش بـهكـار بـرد.
پديدارشناسي تفسيري از طريق تحليل توصيفهاي افراد، به دنبال كشف شناخت و درك افـراد از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Interpretive Phenomenology
Lived Experience
Phenomenology
تجربههاي آنها دربارة پديده است (ون مانن، 1997: 12). بولاند (1979) از اولين افرادي بـود كـهتأكيد ويژه اي بر به كارگيري پديدارشناسي در تحقيقات حوزة سيستم هاي اطلاعـاتي داشـت . وي معتقد بود پديدارشناسي در جايگاه روش پژوهش، موجب ارتقـاي اصـول بررسـي هـا ي تفسـيري مي شود و از آن پشتيباني مي كند. والشمن (1993) نيز تناسب پدي دارشناسـي بـا تحق ي قـات حـوزة سيستم هاي اطلاعاتي را تأييد كرده است. اين گونه تلاش ها در كنار مطالعات محققـاني ديگـريچون مورنو (1999)، اينترونا و ويتاكر (2002) و هـارمـر (2003)، موجـب شـد پـس از سـال هـا ، پديدارشناسي به روشي تأييدشده در تحقيقات حوزة سيستم ها ي اطلاعاتي تبديل شود. با توجه به تفاوت هاي رويكرد پديدارشناسي تفسيري با ساير گونه هـاي پديدارشناسـي، و وجـه تفسـيري درپژوهش حاضر، ضروري بـه نظـر مـي رسـد كـه مراحـل پـژوهش حاضـر نيـز بـر مبنـاي روش شش مرحلهاي ون مانن (2003: 123) كه مختص پديدارشناسـي تفسـيري اسـت، اجـرا شـود. در بخش بعدي اين مراحل و نحوة اجراي پژوهش تشريح ميشود.
نكتة شايان توجه دربارة روش پديدارشناسي تفسيري آنكه اغلب اين روش در پژوهشهـاييكاربرد دارد كه داده هاي اوليه از مصاحبه با افرادي جمعآوري مي شود كه پديدة مد نظر را تجربـه كردهاند، اما در اين پژوهش، مبناي پديدارشناسي، متون چارچوب هاي معماري سازماني است نـهمصاحبه با تدوينكنندگان اين متون. اين نحوة عمـل در پديدارشناسـي در سـاير پـژوهشهـايمحققان نيز ديده مي شود. ريمان (1986) مجموعه هايي از شعر و متـون ادبـي و هنـري را بـرايمطالعات پديدارشناسي تفسيري به كار برده است. كوهن (2001) نيز اساس پديدارشناسي تفسيري را درك متن مي داند و معتقد است پديدارشناسي تفسيري زماني آغاز مي شـود كـه تجربـة افـراددربارة پديده مكتوب و به متن تبديل شود. شاركي (2001) نيز در موضعي يكسان، معتقد است در پديدارشناسي تفسيري، محقق در عمق متن غرق مي شود تا افق جديدي را در پيش روي خواننده باز كند. در حوزة سيستم هاي اطلاعاتي و فناوري اطلاعـات نيـز سـاركار و كيبولسـكي (2004)، پديدارشناسي تفسيري مبتني بر متون را در زمينة توسعة سيستمهـاي اطلاعـاتي مبتنـي بـر وب بهكار بردند.
فرايند اجراي پژوهش
همان طور كه ذكر شد، اين مطالعه رويكرد پديدارشناسي تفسيري را در پيش گرفته است. تمركـزپديدارشناسي در جايگاه روش پژوهش، بر اين است كه افراد پديـد ة مـد نظـر را چگونـه تجربـهكرده انـد و جـوهرة نهفتـه در ايـن تجربـه چيسـت (ون مـانن، 1997: 13). از ايـن رو از ديـدگاهپديدارشناسي، پديدة مد نظر در پژوهش حاضـر » تجربـة پژوهشـگران از توسـعة چـارچوب هـاي معماري« است كه درنهايت اين تجرب هها در قالب »روش توسعة چارچوب معمـاري« ارائـه شـ ده است. در ادامه، نحوة اجراي پژوهش بر اساس روش شش مرحلهاي ون مانن تشريح شده است. دوگام اول به طراحي سؤال پژوهش، انتخاب شركت كنندگان و جمع آوري داده ها اشـاره مـي كنـد و گام هاي سوم تا ششم به تحليل داده ها مي پردازد.
در گام اول، يعني » رويآوردن به ماهيت تجربة زنده«، محقق مي كوشد تجربه هاي انسـانيرا در بافتي بررسي كند كه تجربه در آن به دست آمـده اسـت . در ايـن گـام، محقـق سـؤالپژوهش را پرورش مي دهد. چيستي تجربة محققان دربارة توسعة چارچوب ها ي معماري و به بياني، چگونگي توسعة چارچوبها ي معماري، سؤالي است كه پژوهشگر را به اجراي تحقيق برانگيخت و در تمام مراحل پژوهش آن را در ذهن داشت؛
گام دوم، يعني »جست وجوي تجربة مد نظر به همـان شـكلي كـه زنـدگي شـده «، مسـتلزمدستيابي به مستنداتي شامل تجربة محققان دربارة پديدة مطالعـه شـده اسـت. در ايـن گـام،نمونه ها (چارچوب هاي منتخب) بهصورت هدفمند، از ميان چارچوب ها ي معماري با بيشترين كاربرد در سطح دنيا انتخاب شدند. اين چارچوب ها و اسناد آنها، از طريق جستوجو در منابع كتابخانه اي، به ويژه منابع الكترونيكي گردآوري شدند. براي بالابردن صحت نتايج پـژوهش، چارچوب ها و اسناد جانبي بازبيني شدند. 15 نسخه چارچوب از پنج چارچوب معماري و اسناد جانبي آنها براي بررسي و تحليل انتخاب شد كه درمجموع افزون بر 3500 صفحه مسـتند را شامل مي شد. جمعآوري دادهها از مستندات جانبي نيز تا رسيدن به اشباع نظري ادامه يافت؛ 3. همان طور كه ذكر شد، دو گام اول در پديدارشناسي به روش ونمـانن، دربردارنـدة طراحـيسؤال پژوهش، انتخاب شركت كنندگان و جمع آوري دادهها بود، اما گامهاي سـوم تـا ششـمدربارة تحليل داده ها است. تحليل داده ها پس از انتخاب مسـتندات آغـاز شـد و در صـورتلزوم، مستندات جانبي ديگري به موارد انتخابي افزوده ميشد. گام سوم روش ون مانن، تأمل بر مضمونهاي ذاتي است كه مشخصكنندة پديده اند. سؤال مطرح در اين گام اين است كه چه چيزي ماهيت اين تجربه (يعني تجربة توسعة چارچوب ها ي معماري) را شكل مـيدهـد؟هدف محقق در اين مرحله، بيرون كشيدن معاني اساسي تجربه ها است. در اين مرحلـه بايـدروشي براي تحليل دادههاي كيفي بهكار برد. براي اين كار ون مانن (1997: 54) سـه روشخوانش، شامل خوانش كل نگر1، خوانش انتخابي (خط بهخط)2 و خوانش تفصـيلي 3 را معرفـي كرده است. وي روشهاي مذكور را بهمنظور تحليل داده هاي كيفي بهكار برده است؛
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Holistic reading
Selective reading (line by line)
Detailed reading
در گام چهارم، يعني هنـر نوشـتن و بازنويسـي، محقـق بـا اسـتفاده از مفـاهيم تفسيرشـده،يادداشت هاي ثبتشده در حين تحليل متن داده ها و توصيفهـا يـي كـه از مرحلـة خـوانشكل نگر در ذهن داشت، متن پديده شناختي را كه معـرف يافتـههـا ي پـژوهش اسـت (روش توسعة چارچوب معماري) تدوين كرد؛
گام پنجم در پديدارشناسي ون مانن، حفظ ارتباط قوي و جهت دار با پديـده اسـت. ايـن گـاممتضمن پاي بندي محقق به سؤال اساسـي پـژوهش، حفـظ بـي طرفـي او، دوري از تفاسـيرسطحي و حفظ اشتغال ذهني محقق به پديدة مد نظر طي پژوهش و تمـام مراحـل تحليـلداده ها است كه محقق با آگاهي از اين امر، طي اجراي پژوهش نسبت به هـر يـك از آنهـا دقت كافي را مبذول داشته است؛
آخرين گام در تحليل داده ها، همخواني بافت پژوهش با در نظر گرفتن اجزا و كل اسـت. بـهاين منظور، محقق طرح كلي مطالعه و مستندات انتخابي را بـر اسـاس اهميتـي كـه اجـزا وبخش ها بايد در ساختار كلي روش پيشنهادي داشته باشند، در نظر گرفته است. محقق بارها به عقب برگشته و با نگاهي جديد به كل يافتهها و نحوة ارتباط هر بخش با كـل، اطمينـانيافت كه مستندات مطالعهشده و روش پيشنهادي بهطور مناسبي بر اساس سـؤال پـژوهش پايه گذاريشده و نمايانگر واقعي دادهها و پديدة مد نظر پژوهش است. بر ايـن اسـاس روشپيشنهادي، بارها نوشته شد و تغيير يافت.
جامعة آماري اين پژوهش دربردارندة تمام چارچوب ها ي معماري است كـ ه تـا كنـون توسـعهيافته اند. در راستاي اجراي اين پژوهش، بايد تعدادي از چارچوب ها ي معماري براي نمونة آمـاري انتخاب مي شدند و نسخه ها ي گوناگون آنها تحليل مـي شـد . از آنجاكـه پـژوهش حاضـر از نـوعتحقيقات كيفي است، نمونه به شيوة نمونهگيري هدفمند (بازرگان، 1387) انتخـاب شـد و معيـارنمونه گيري، ميزان استفاده از چارچوب ها مد نظر قرار گرفت. بر اين اساس ابتدا بر چنـد پـژوهش در زمينة به كارگيري چارچوب ها ي معماري (مؤسسة توسعة معماري سازماني، 2005؛ اينفوسيس، 2007) تمركز شد و از اين طريق نمونة آماري كه شامل پركـاربردترين چـارچوب هـاي معمـاريسازماني مشـخص شـدند كـه عبـارتانـد از: FEAF ،3TOGAF ،2MODAF ،1DODAF4 و E2AF5.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Department of Defence Architecture Framework
Ministry of Defence Architecture Framework
The Open Group Architecture Framework
Federal Enterprise Architecture Framework
Extended Enterprise Architecture Framework
در اين پژوهش تمام اطلاعـات بـر اسـاس شـيوة اسـتفاده از مسـتندات (مـايرز، 2009: 44)
گردآوري شده است. ايـن اطلاعـات اغلـب از منـابع الكترونيكـي شـامل كتـاب هـا ، مقالـ ه هـا و پايان نامه هاي الكترونيكي استخراج شدند. در مرحلة تجزيه وتحليل اطلاعات نيـز از سـه رويكـردپيشنهادي ون مانن (1990)، به نام رويكردهـاي خـوانش بـه منظـور تحليـل داده هـا ي كيفـي درمطالعات پديدارشناسي تفسيري بهره برده شده است.
اعتبارسنجي
ون مانن رويكرد خاصي به اعت بارسنجي پژوهش هاي پديدارشناسي تفسيري دارد. وي معتقد است در رويكردهاي كمي، اغلب محقق به دنبال معيارهايي براي اعتبارسنجي1 است، در حالي كـه ايـن شاخصها در حوزة پژوهش هاي كيفي و به ويژه پديدارشناسي تفسيري، كاربرد چنداني ندارند و به جاي بررسي شاخص، بايد به دنبال بيان اعتبارسنجي2 بود (ون مانن، 1997: 92). وي بر اين بـاوراست كه در اين گونه پژوهش ها بايد رويكرد معمول، مبني بر اينكه »مـتن چـه مـي گويـد؟« بـهرويكرد »متن چگونه ميگويد؟« تغيير يابد. بيان اعتبارسنجي محقق را از سنجش اعتبار بيرونـي 3 در پديدارشناسي تفسيري بي نياز ميكند (ون مانن، 1990).
سوور (2014) به كارگيري گام هاي شش گانة پديدارشناسي تفسيري ون مانن را دليلي بر اعتبار پژوهش خود دانسته اند. گئورگي (1999) نيز اساس اعتبار پژوهش هـاي پديدارشناسـي را اجـراي منسجم فرايند پژوهش مي داند كه مي تواند به درك صحيح پديدة مد نظر منجر شـود. همچنـينكولايزي (1978) معتقد است كه با مراجعه به افرادي كه درگير فرايند پديدارشناسي هستند يـا از روند اجراي آن اطلاع كافي دارند، مي توان به اعتبارسنجي اين گونه تحقيقـات پرداخـت. بـا ايـن حال، ون مانن (1997: 67) چهار شاخص زير را در زمينة اعتبارسنجي پژوهشهاي پديدارشناسي تفسيري معرفي كرده است كه از اين چهار شاخص، به منظور اعتبارسنجي پژوهش حاضر استفاده شده است:
1. جهت داربودن4: جهـتداربـودن درگيـري محقـق در دنيـاي مشـاركت كننـدگانِ پـژوهش و داستانها و وقايع دنياي آنها است. جهت داربودن به معناي تمركز بر سؤال پژوهش از ديدگاه تجربة زيستة محقق است. در اين پژوهش در راسـتاي » جهـت داربـودن«، محقـق موضـوع
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Criteria of rigor
Expressions of rigor
External validity
Orientation
پژوهش را بر اساس تجربه هاي تحقيقاتي برگزيده است و طـي فراينـد پـژوهش بـه تبيـينروش توسعة چارچوب معماري متعهد بوده و پيوسته هدف پژوهش را در ذهن داشته است؛ 2. قوي بودن1: به توان متن در تفهيم مقصود اصلي كه از درك معاني ذاتـي منـابع داده ناشـي مي شود، اشاره دارد. در اين پژوهش متن اصلي، در كنار مفاهيم و عبارات تفسيرشـده لحـاظشده است و خواننده مي تواند تفاسير را با متن اصلي مطابقت دهد. ايـن نحـوة عمـل و ايـنشفافيت در تفسير داده ها، وجه »قوي بودن« پژوهش و نتايج آن را تقويت كرده است؛ 3. غني بودن2: كيفيتي به متن مي دهد كه معاني و مفاهيم مرتبط بـا پديـده هـا را آن طـور كـه مشاركتكنندگان درك كردهاند، روايت ميكند؛ معانياي كـه از طريـق داسـتان ، حكايـت و ساير اعمال توصيف پديدارشناسي كشف مي شود. در پژوهش حاضر، مـواردي ماننـد لحـاظ نسخهها ي گوناگون چارچوب ها ي منتخب (و نه فقط جديدترين نسخه از چارچوبها ) و نيـز منحصربهفرد بودن مستندات چـارچوب هـاي بـي جـايگزين، از جملـه شـواهدي اسـت كـه»غني بودن« پژوهش را تأييد مي كند؛
4. عميق بودن3: به اين معناست كه متن بايد دربردارندة توصيف هاي عميق باشد و ساختارهاي معن ي و ابع اد تبي ينكنن دة پدي ده را ب ه تص وير بكش د. پ ژوهش پ يش رو در راس تاي » عميقبودن« به بررسي هستي شناسي روش پيشنهادي و ارائة آن به شـكلي سـاختارمند وشماتيك پرداخته است. بدينوسيله ماهيت چندبعدي و چندلايه اي روش پيشنهادي به خوبي نشان داده شده است و از اين طريق مي توان اهداف توسعه دهندگان چارچوبها ي منتخب را در زمينة روش توسعة آن چارچوب ها بيان كرد.
در اين پژوهش نه تنها پژوهشگر نسبت به رعايت اين شاخص ها متعهـد بـوده اسـت ، بلكـهمتخصصان و مشاركت كنندگانِ پژوهش ـ كه از خبرگان بوده انـد ـ بـر رعايـت ايـن شـاخصهـانظارت داشته اند.
تجزيهوتحليل داده ها ي كيفي
در راستاي تجزيهوتحليل دادهها ي كيفيِ اين پژوهش، شايان ذكر است چـارچوب هـا ي منتخـبنسخه ها ي متعددي دارند و براي دستيابي به روش توسعة آنها، بايـد نسـخه هـا ي گونـاگون ايـنچارچوب ها بررسي و تحليل شوند. در مجمـوع 15 نسـخة چـارچوب معمـاري از پـنج چـارچوبمعماري منتخب براي تدوين روش توسعة چارچوب معماري سازماني تحليل و بررسي شده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Strength
Richness
Depth
همان طور كه پيش از اين بيان شد، در مرحلة تجزيه وتحليل اطلاعات، از سه رويكرد پيشـنهادي ونمانن (1990) براي تحليل دادهها ي كيفي در تحقيقات پديدارشناسي تفسيري بهره شده است.
در ادامه نحوة تجزيه وتحليل اطلاعات كيفي بر اساس اين سه رويكرد تشريح شده است.
خوانش كلنگر: اين خوانش متن را همچون يك كل مي نگرد و اين سؤال را مطرح ميكند:
چه عبارت هاي برجست هاي ميتواند مفهوم بنيادي و اهميت عمدة متن را همچون يك كـل منعكس كند؟ اين مفاهيم به كمك برخي از عبارت ها بيـان مـي شـوند . در ايـن پـژوهش در راستاي خوانش كلنگر، متن هر يك از اسناد به منزلة يك كل مطالعه شـده و تفاسـير كلـيدربارة روش توسعة چارچوب هاي معماري، از آنها استخراج شده است؛
خوانش انتخابي: در خوانش انتخابي، متن به دقت و خط بهخط مطالعـه مـيشـود و بـه ايـنسؤال پاسخ ميدهد: چه عبارت هاي ويژهاي براي توصيف پديدة مد نظر، ضـروري بـه نظـر مي رسند؟ اين عبارت ها به نحوي از ساير عبارت ها متمايز مي شـوند . ممكـن اسـت در ايـن مرحله متني بيش از يك بار خوانده شود. در اين پژوهش بهمنظور خوانش انتخابي، متن هر مستند خط به خط خوانده شده است و ضمن اين خوانش، پنج سؤال فرعـي در كـانون توجـهقرار گرفت: 1. محرك هاي توسعة چارچوب كداماند؟ 2. هدف و مقصود از توسـع ة چـارچوبچيست؟ 3. توسعة چارچوب چه اصولي دارد؟ 4. توسعة چارچوب چه مراحلي دارد؟ 5. اجزاي چارچوب چيست؟ در اين مرحله، هر بخشي از متن ها كه به هر يك از سؤال هاي فوق پاسخ ميداد، ضمن استخراج از متن، در گزارش پژوهش لحـاظ شـد؛ همچنـين مفـاهيم آن نيـز بهصورت عبارتهايي نوشته شد.
خوانش تفصيلي: در اين مرحله، سلسلهمراتبي از مفاهيم شكل ميگيرد و با تأمل در مفـاهيمو سلسله مراتب آنها اين سؤال مطرح مي شود: هر يك از مفاهيم و سلسله مراتب مفاهيم، چه چيزي را دربارة پديدة مد نظر آشكار ميكند؟ در اين پژوهش در راستاي خـوانش تفصـيلي، مفاهيم پس از تدوين گروه بندي شدند و بـهمنظـور درك بهتـر ، ايـن گـروه بنـدي در قالـبسلسله مراتبي از مفاهيم به تصوير درآمد. در تدوين اين سلسله مراتب از هستيشناسـي روشاستفاده شد. بر اساس بررسي و تأمل در مفاهيم و سلسلهمراتب آنها، نتايج روش پيشـنهادي در گزارش پژوهش يادداشت شده است.
در نهايت بهكمك سه رويكرد خوانش، نسخه ها ي مختلف چارچوب هـاي منتخـب بررسـي وتحليل شدند. برداشتهاي حاصل از متن اصلي چارچوب ها ، در گزارش پروژه به زبان لاتـين درجشده است تا مخاطبان اين پژوهش بتوان ند نتايج را با منبع اصلي مقايسه كنند. در انتهـا، مفـاهيمتفسيرشده براي تدوين روش پيشنهادي به كار برده شد. شايان ذكر است فعاليت هاي هر فرايند بر اساس دادهها تدوين شده است ضمن آنكه حـداقل تفسـير محقـق در آن اعمـال شـده اسـت . از سويي تدوين طبقات فرايند ها و مراحل و نيز، ارتباط بين فعاليـت هـا ، حاصـل اعمـال حـداكثري تفسير محقق بوده است. در بخش بعد روش پيشنهادي ارائه شده است.
يافته ها ي پژوهش
در اين بخش، پس از گزارش يافته ها و نتايج حاصل از تحليل هاي انجام شـده ، بـه معرفـي روش توسعة چارچوب معماري سازماني مي پردازد.
هستي شناسي روش پيشنهادي
هستي شناسي روش پيشنهادي از پنج جزء شكل گرفته است كه در جدول 1 مشاهده مي شود.
جدول 1. هستي شناسي روش پيشنهادي
شرح اجزا
مجموعهاي از فعاليتها كه در تعامل نزديك با هم انجام مي شوند تا با استفاده از يك يا چند ورودي، به ايجاد يك يا چند خروجي بپردازند. اين فعاليت ها با حوزة موضوعي خاصي ارتباط دارند. فرايند ها سطح بالاتري از انتزاع را فراهم مي آورند. فرايند
بخشي از توالي يا چرخهاي است كه در طول زمـان انجـام مـي گيـرد و از طريـق آن مي توان به يكسري اهداف تعريف شده دست يافت و خروجي هـا را تـ أمين و تكميـلكرد، يا به بياني دربارة گذر به مرحلة بعدي يا ماندن در آن مرحله تصميم گرفت. مرحله
نشاندهندة جريان كار فرايندها در هر چرخه از كار است. نمودار جريان كار
بخش اندازهگيريشده از كاري كه بهمنظور تبديل ورودي بـه خروجـي انجـام شـدهاست. فعاليت

شماي روش پيشنهادي
همانطور كه در قسمت اجزاي روش بيان شد، اين روش شامل چند فرايند و مرحله است. شكل 1 شماي روش پيشنهادي را نشان مي دهد كه در آن فرايندها به صورت افقي و مراحل به صـورتعمودي نشان داده شده است. فرايندها براي توسعة چارچوب معماري، انواع فراينـدها را بـهطـورمنطقي تقسيمبندي مي كنند. مراحل نيز دربرگيرندة بعد زمان در پروژة توسعة چـارچوب معمـاري است. در پايان هر مرحله، پروژه در وضعيت خاص و جديدي قرار مي گيـرد و چنـد شـرط گـذار1 خاص كه براي آن مرحله در نظر گرفته شده است، محقق ميشود.

شكل
1
.

پيشنهادي

روش

شماي

شروع

م
أ
موريت

توسعه

ساخت

انتشار

حول
ت

زمينه

حليل
ت
اي

ع
توس

حكمراني
ة
چارچوب

نيازها

مديريت

ع
وس
ت
ة
چارچوب

چارچوب

تغييرات

مديريت

اجرايآزمايشي

پياده

و

وسعه
ت
ابزارها

سازي

پشتيباني

و

آموزش

شكل

1



قیمت: تومان


پاسخ دهید