نشريه مديريت فناوري اطلاعات، دوره 1، شماره 1، پاييز و زمستان 1387، از صفحه 83 تا 104

ارايه مدل ي مفهومي جهت سنجش آمادگي سازمان براي همراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسب وكار
(بررسي موردي مركز تحقيقات مخابرات ايران)

امير مانيان1، محمود صارمي2، ابوذر عرب سرخي3*
استاديار دانشكده مديريت دانشگاه تهران، ايران
استاديار دانشكده مديريت دانشگاه تهران، ايران
عضو شوراي تخصصي گروه امنيت جامعه اطلاعاتي پژوهشكده امنيت ICT مركز تحقيقات مخابرات ايران و
دانشجوي دكتراي دانشكده مديريت دانشگاه تهران، ايران
(تاريخ دريافت مقاله: 17/11/1386، تاريخ تصويب: 5/9/1387)

چكيده
امروزه برنامهريزي استراتژيك فناوري اطلاعات يكي از عوامل اساسي يكپارچگي كـسبوكـار وفناوري اطلاعات و حصول مزيت رقابتي ميباشد. با وجـود اهميـت ايـن موضـوع، بـاز هـم شـاهدگزارش شكستهاي متعدد شركتها در اين حـوزه هـستيم. يكـي از دلايـل نـرخ بـالاي شكـستبرنامهريزي استراتژيك در سازمانها، توجه بيش از حد به يك عامل و عدم توجه كامـل بـه سـايرعوامل سازماني ميباشد. در اين راستا، ارزيابي آمادگي سازمان براي همراستايي استراتژيك بايـدبهعنوان نقطه اوليه و شروع فعاليت طرح هاي جامع فناوري اطلاعات مورد توجه قرار گيرد. در اينتحقيق نسبت به ارايه مدلي مفهـومي بـراي سـنجش ميـزان آمـادگي سـازمان جهـت برقـراري ايـنهمراستايي اقدام ميكنيم. در اين راستا مدلها و چارچوبهاي مختلف همراستايي مـورد ارزيـابي قرار گرفته و بعد از بررسي همهجانبه، مد ل لوفتمن بهعنوان مـدل مبنـايي جهـت سـنجش آمـادگي سازمان برا ي همراستايي استراتژيك تعيين گرديد. در ادامه با مطالعه تطبيقي سـاير چـارچوبهـا ومدلهاي همراستايي، مدل پيشنهادي بهبـود داده شـده و در نهايـت بـراي كـاربرد در سـازمان هـاي داخلي بومي سازي شده است.
واژههاي كليد ي: برنامه ري ـزي اس ـتراتژيک فن ـاوري اطلاع ـات/ سي ـست م ه ـاي اطلاع ـاتي، همراستايي استراتژيک فناوري اطلاعات و کسبو کار

Email: n_aboozar@yahoo.com :نويسنده مسئول *
مقدمه
باتوج ه ب ه رش د و توس عه هم ه جانب ه فن اوري اطلاع ات و نف وذ آن در س طوح مختل ف سازمانها، لزوم بكارگيري برنامههاي راهبرد ي در حـوزه فنـاوري اطلاعـات بـيش از پـيشنمايان م يشود. اين طرحها جهت برخوردي نظاممند با مقوله سرمايهگذاري و كسب نتـايجبهتر در اين حوزه طراحي، تدوين و پيادهسازي م يشوند[41]. از اينرو استفاده اسـتراتژيكاز فناوري اطلاعات به عامل ي كليد ي برا ي سازمان ها جهت كسب مزيت رقـابتي و همچنـينهمراستا نمودن استراتژيهاي فناوري اطلاعات با اهداف سازماني، تبـديل شـده اسـت[26]. يكي از عوامل كليـدي در ايـن حـوزه برنامـه ريـزي راهبـردي اسـت. امـروزه برنامـه ريـزي اس تراتژيك فن اوري اطلاع ات ب ه عن وان يك ي از اساس يت رين اج زاء يكپارچ هس ازي و همراستايي استراتژيك كسب وكار و فناوري اطلاعات مطرح مي باشد[2].
برنامهريزي استراتژيك فناوري اطلاعات بايستي با برنامهريزي جـامع سـازمان همراسـتاگردد. درواقع واحد فناوري اطلاعات و ساير واحدهاي سازمان ي بايست ي در جهـت اهـدافمشتركي برا ي سازمان تلاش كننـد[26] . آنچـه در ايـن تحقيـق و تحـت عنـوان همراسـتايياستراتژيك فناور ي اطلاعات و كسبوكار مدنظر قرار داديم، به استفاده مناسب از فنـاوري اطلاعات جهت تحقق اهداف و استراتژيهاي سازماني اشاره دارد[4-39]. براين اساس قبلاز صرف هزينههاي سنگين جهـت تـدوين و پيـاده سـازي برنامـه هـاي اسـتراتژيك فنـاوري اطلاعات، سازمان بايستي توانمند يهاي خود را براي همراستا نمـودن فنـاوري اطلاعـات وك سب و ك ار در زي ربخش ه اي مختل ف م ورد ارزي ابي ق رار ده د و در ص ورت وج ود كاستيهايي نسبت به رفع يا بهبود آنها اقدام نمايد[29].
باتوجه بهاينكه در كشور ما بهكارگيري فناوري اطلاعات بحث نسبتاً جديدي ميباشد وچالشهاي بسياري را پيشروي خود ميبينـد، يكـي از مهمتـرين مـسائلي كـه در ايـن زمينـهمطرح ميباشد، برنامهريزي استراتژيك براي فناوري اطلاعـات بـصورت كـارا و اثـربخش ميباشد[32].
نظر به رشد روزافزون فناوري اطلاع ات، اهميت قابل ملاحظه برنامـه ريـزي اسـتراتژيكدر ح وزه فن اوري اطلاع ات و همچن ين س رمايه گ ذاري قاب ل ت وجهي ك ه س ازمان ه ا و شركتهاي داخل ي در اين حوزه انجام ميدهند، تعهدات سازماني و تغييرات سريعي كه درمحيط بيروني رخ ميدهد، بررسي و شناسايي عوامل اثرگذار در اين حوزه و سنجش ميزانآمادگي سازمان جهت استقبال تدبيرشده از اين طرحها ضرور ي بهنظـر مـيرسـد [39]. ايـنموضوعي است كه در فرآيند سنجش آمادگي سازمان براي همراستايي استراتژيك فناورياطلاعات و كسب و كار مدنظر قرار دارد.
در واقع در صورت داشتن توانمنديهاي مورد نياز جهـت برقـراري مناسـب, مـضاميني همچ ون پ شتيباني بهت ر اه داف و اس تراتژيه اي س ازماني، بهب ود يكپ ارچگي سي ستم،بهكارگيري مؤثرتر فناوري اطلاعات جهت كسب مزيت رقابتي، اولويـتبنـدي كارآمـدترپروژههاي توسعه سيستمهاي اطلاعاتي، بهبود پشتيباني مديريت ارشـد سـازمان جهـت ادارهامور مربوط به سيستمهاي اطلاعاتي، تصميمات سرمايهگذاري بهتـر در حـوزه سيـستمهـاياطلاعاتي و همچنين بهبود تخصيص منابع اطلاعاتي، عينيت خواهد يافت[13].

1. مباني نظر ي تحقيق
همراستايي استراتژيك به يكپارچگ ي و هماهنگي برنامههاي كاربرد ي فنـاوري اطلاعـات واهداف سازمان اشاره دارد. در ايـن حـوزه، نـه تنهـا برنامـه هـاي فنـاوري اطلاعـات بايـستي اهداف، رسالت و استراتژيهاي كسبوكار را انعكاس دهد، بلكه برنامه هـاي كـسبوكـار نيز بايد به عنوان مرجعي براي برنامه فناوري اطلاعات، برنامه هاي كاربردي و تكنولوژي هاي خاص آن باشد [45].
اهميـت همراسـتايي فنـاور ي اطلاعـات و كـسب و كـار سـازمان از دهـه 1970 و توس ط افرداي و سازمانهايي همچـون مـك لـين و سـودن (1977)، شـركتIBM (1981)، ميلـز(1986)، پاركر و بنسون (1988)، برانچو و درب (1987)، ديكسون و ليتل (1989)، نيدرمن
(1991)، چ ان و ه اف (1993)، هندرس ون و نك اترامن (1996)، ل وفتمن و بري ر (1999) شناسايي و مورد تحليل قرار گرفت. درطي اين سالها، موضوع همراستايي همواره يكـي ازمهمترين دغدغـه هـاي مـديران ارشـد كـسب وكـار و فنـاور ي اطلاعـات سـازمان محـسوبميگرديد. اگرچه اين موضوع هم اكنون نيز جـزء دغدغـه هـاي اصـلي بـسياري از مـديرانسازمان ها ميباشد. بديهي است كه با توجه به پوياتر شدن استراتژيهاي تجار ي و همچنـينرشد سريع فناوريهاي اطلاعاتي، اهميت اين مقوله درنظر سازمانها فزونـي خواهـد يافـت[25-35]. در چنين شرايطي حفظ همراستايي استراتژيك كسبوكـار و فنـاوري اطلاعـاتسازمان نيازمند فرآيندهاي مديريتي كارآمد و پيچيده خواهد بود [26]. اهميت همراسـتايي استراتژيك همزمان با تلاش شركتهاي امروزي برا ي افزايش يِكپـارچگي كـسبوكـار وفن اوري اطلاع ات، اف زايش م ي ياب د [25-27-35]. ش ايد اي ن ام ر بخ اطر اي ن باش د ك ههمراستايي, هر دو سرفصل اثربخشي و كارائي را پوشش مي دهد.
نگاره 1. چكيده اي از مدلهاي مطرح ارائه شده در حوزه همراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات
و كسب و كار
متغيرهاي همراستايي مورد نظر مدل
استراتژيهاي كسبوكار (محـدوده كـسبوكـار؛ شايـستگي هـاي متمـايز؛ و نحـوه اداره كـسبوكـار )- استراتژهاي فناور ي اطلاعات (محدوده فناور ي؛ شايستگ يهاي متمايز؛ و نحـوه اداره فنـاوري اطلاعـات )- زيرساخت كسبوكار (ساختار سازمان ي؛ مهارتهاي كار ي؛ و فرآينـدهاي كـاري)- زيرسـاخت فنـاوري اطلاعات (معماري فناوري اطلاعات؛ مهارتهاي فناوري اطلاعات؛ و فرآيندها ي فناور ي اطلاعات). هندرسون و
ونكاترامن
جهتگيري استراتژيك (تجـارب همكـاري)- اسـتراتژي فنـاوري اطلاعـات (يـك پـارچگي؛ زيرسـاختفناوري اطلاعات؛ و ارتباطات)- ساختار سازماني (هماهنگي). جوير و
كاليكا
مدل كسب و كار (محرك ها؛ استراتژيها؛ جريـانهـا؛ كانـال هـاي درآمـد؛ سـرمايهگـذاريهـا؛ محـيط؛محدوديتها؛ و قوانين و مقررات)- معماري كسبوكار (فرآيندهاي كـسبوكـار؛ جريـان هـاي كـاري؛ جريانهاي دادهاي؛ برنامههايكاربردي؛ دانش؛ مهارتهاي كارمندان؛ و سازماندهي)- معمـاري فنـاوري اطلاعات (سختافزار؛ نـرمافـزار؛ شـبكههـا؛ اجـزاء تـشكيلدهنـده؛ واسـط هـاي كـاربري؛ اسـتانداردها؛ وزيرساخت ها). كازمن و مي چن
ارتباطات (آگاهي كسبوكار از فناوري اطلاعات؛ آگاه ي فنـاوري اطلاعـات از كـسبوكـار؛ يـادگيري درون و بين سـازماني؛ انعطـاف پـذيري قـرارداد؛ بـه اشـتراك نهـادن دانـش؛ و اثربخـش ي روابـط )- سـطحشايستگي و شاخص ها (معيارهاي استاندارد فناوري اطلاعات؛ معيارهاي اسـتاندارد كـسبو كـار ؛ ارتبـاطبين معيارهاي فناوري اطلاعات و كسبوكار؛ توافق برروي سطح خـدمات؛ الگـو بـرداري؛ ارزيـابي هـاي رسـ مي؛ و بهبـ ود مـ ستمر)- نحـ وه ادارهامـ ور/ مـ ديريت (برنامـ ه ريـ زي اسـ تراتژيك كـ سب وكـ ار؛ برنامهريزياستراتژيك فنـاورياطلاعـات؛ سـاختار سـازماني؛ سيـستم گزارشـدهي؛ بودجـهبنـدي فنـاورياطلاعات؛ نحوه نگـرش بـه سـرمايهگـذاري در حـوزه فنـاورياطلاعـات؛ كميتـه ( هـاي) راهبـري فنـاورياطلاعــات؛ نحــوه اولويــت بنــدي پــروژههــاي فنــاور ياطلاعــات)- مــشاركت (درك كــسب و كــار از فناورياطلاعات؛ نقش فناوري اطلاعات در برنامه ريـزياسـتراتژيك كـسبوكـار؛ وجـود ريـسكهـا وپاداشهاي مشترك؛ مديريت ارتباطات فناورياطلاعات و كسبوكار؛ سبك روابط/ اعتماد در سـازمان؛و مسئول يا پشتيبان فناورياطلاعـات )- فنـاوري (حيطـه عمـل فنـاورياطلاعـات؛ وضـوح اسـتانداردها و معيارهـاي كـار ي و سـازمان ي بـرا ي تعـاملات بـرون سـازماني؛ يـك پـارچگي معمـار ي؛ و انعطـاف پ ذيري زيرس اخت فن اور ياطلاع ات)- من ابع ان ساني (مح يط مح رك ن وآوري و ك ارآفريني؛ مرك ز ق درت فناورياطلاعات؛ آمادگي براي تغيير؛ وجود فرصتهاي چرخششغلي؛ آمـوزش و پـرورش بـين بخـشي؛ تعاملات اجتماعي؛ و حفظ و جذب نيروهاي مجرب و متخصص). لوفتمن
جهتگيري روشن (استراتژي مشخص؛ روابط مشخص بين فناورياطلاعات و اسـتراتژ ي سـازمان؛ وجـوداس تانداردها؛ و معم اري ك لان س ازمان)- تعه د (م شاركت و همك اري CEO؛ ض مانت اجرائ ي ب راي پروژههاي مهم؛ وجود استانداردهاي همكار ي؛ و معماري كـلان سـازمان)- ارتباطـات (درك اسـتراتژي توسط كليه كاركنان؛ انتظارات مشخص؛ مكـانيزم بـازخورد؛ و وجـود روابـط دوطرفـه)- يـك پـارچگي بينبخشي (بكارگيري فناور ياطلاعات جهت حصول اهداف سـازمان؛ تـشويق نـوآوري؛ و آمـوزش بـينسطوح سازمان). ويز
در سالهاي اخيـر، گـستره وسـيعي از تحقيقـات و تحليـلهـا بـر روي تركيـب ف نـاورياطلاعات و كسبوكار سازمان [12-25-27-29]، نقش مشاركت بـين فنـاوري اطلاعـات ومديريت كسبوكـار [6-18]، و درك اسـتفاده رقـابتي از فنـاوري اطلاعـات كـه منجـر بـهدگرگوني استراتژيهاي كسبوكار م يشود [11]، انجام شدهاست. نـوآوري هـاي ناشـي ازفناوري اطلاعات نه تنها موجب تغيير محدوده سازمانها م يشود، بلكـه زيرسـاخت آنهـا رادچار دگرگون ي م يكند[15-21-42]. اگرچه بسياري از تحقيقات فوق، بهصورت مطالعاتتجربي، تنها در يك حرفه و يا صنعت انجام شده و قابليـت تعمـيم بـراي سـاير حـوزههـا راندارند ليكن زمينهساز شناسايي بسيار ي از عوامل اثرگذار بر همراستايي استراتژيك شـدند.
خلاصه اي از تحقيقات برجسته اين حوزه در قالب نگاره (1) ارائه شده است.

اهداف و سؤالات تحقيق
هدف اصلي اين تحقيق تدوين چـارچوبي مناسـب بـه منظـور ارزيـابي ميـزان آمـادگيسازمان جهت همراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسبوكار ميباشد تا بتوان نقاطضعف و قوت آنها را در اين حوزه شناسايي نمود.
سؤالات مطروحه در اين تحقيق به شرح زير مي باشند:
چه شاخصها و معيارهايي بر آمادگي سازمانها جهت همراستايي استراتژيك مـوثراست؟
هريك از شاخصهاي موثر بر آمادگي سازمان جهت همراستايي بهچه ميـزان داراي اهميت هستند؟
سطح آمادگي سازمان جهت همراستايي استراتژيك به چه ميزان است؟

روش تحقيق
نوع تحقيق بر اساس هدف كاربردي است و بر اساس نحـوه گـردآوري دادههـا توصـيفي- پيمايشي ميباشد. در اين تحقيق ابتدا ادبيات مربوط بـه همراسـتايي اسـتراتژيك و سـنجشآمادگي در اين حوزه، بالاخص تحقيقات انجام گرفتـه در سـازمانهـا، جمـعآوري شـده وسپس براساس اطلاعـات مـذكور شـاخصهـاي مناسـب انتخـاب گرديـده و براسـاس نظـرخبرگان، مورد تاييد قرار ميگيرد. سـپس بـر طبـق مـدل اتخـاذشـده , اطلاعـات مـورد نيـازسازماني از مركز تحقيقات مخابرات ايران جمـعآوري مـيگـ ردد و از اطلاعـات تهيـه شـدهجهت تست مدل استفاده شده و نتايج ارايه مي گردد.

جامعه و نمونه آماري
كيفيت جامعه آمار ي اين تحقيق حسب بررسي ادبيات موضـوعي حـوزه همراسـتايي تعيـينگرديدهاست. براين اساس براي تاييد مدل سنجش آمـادگي سـازمانهـا جهـت همراسـتايياستراتژيك فناور ي اطلاعات و كسبوكار سازمان متشكل از 16 نفر از مديران برنامهريزي سيستمهاي اطلاعات ي شركتهاي فعال در زمينه برنامهريزي راهبـردي فنـاوري اطلاعـات و29 نف ر از اس اتيد دان شگاه ي ك ه در زمين ه برنام ه ري زي راهب رد ي فن اوري اطلاع ات و همراستايي استراتژيك داراي كتاب، تاليف و يا مقاله ميباشد[19]. همچنين جامعه آمـاري اين تحقيق جهت تست مدل بهبـود يافتـه در سـازمان هـدف متـشكل از 16 نفـر از مـديرانكسبوكار و مديران فناوري اطلاعات و 42 نفـر از پژوهـشگران فنـاوري اطلاعـات مركـزتحقيقات مخابرات ايران ميباشد [26]. بنابراين حجم نمونه آماري اين تحقيق را 45 نفـر ازخبرگان حوزه همراسـتايي جامعـه و 58 نفـر از خبرگـان حـوزه همراسـتايي مركـز تـشكيلميدهند. بواسطه تعداد محدود اين جامعه از كليه خبرگان شناساييشده, سرشـماري بعمـلآمده است.
روش گردآور ي اطلاعات
براي استخراج اطلاعات مورد نياز اين تحقيق از دو روش زير استفاده گرديد:
مطالعه كتابخانهاي: جهت نگارش و تدوين مباني نظر ي تحقيق و همچنـين اسـتخراجعوامل مؤثر بـر آمـادگي سـازمان بـراي همراسـتايي از مطالعـه كتابخانـهاي اسـتفاده شدهاست.
مطالعه پيمايش ي: جهت سنجش ميزان اهميت و اولويتبندي عوامل مؤثر بر آمـادگيسازمان بـراي همراسـتايي و تـست آن در مركـز تحقيقـات از پرسـشنامه و مـصاحبهاستفاده شده است.

مراحل انجام تحقيق
بهطوركلي روش اين تحقيق در شناسايي و تحليل شاخصها و مدل ارزيابي به صورت زيـرمي باشد:
مطالعات مربوط به شناخت مباني نظري تحقيق؛
مطالعه مدل هاي موجود و مقايسه آنها و انتخاب مدل مبنا؛
استخراج شاخص ها و توسعه چارچوب اوليه (مدل مبنا ي بهبود يافته) ؛ و
تست مدل مفهومي بهدست آمده در مركز تحقيقات مخابرات ايران.

ارزيابي مدل ها و چارچوبهاي حوزه همراستايي
اگرچه افراد، گروهها و سازمانهاي مختلف ي در طي دورههاي مختلـف نـسبت بـه تـدوين وتوسعه مبان ي نظر ي همراستايي استراتژيك در سطح سازمان تحت توليت خود اقدام نمودندليكن عدم وجود ديد جامع، پيچيدگي برخ ي از نظريههاي ارايه شده، خاص منظـوره بـودنابزار ارايه شده و بسياري موارد ديگر مانع از رشد و توسعه نظريههاي مزبور گرديد. در اينبخش بر آنيم تا به ارزيابي كل ي مدلهاي ارايه شده در حوزه همراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسبوكار بپردازيم . اين ارزياب ي براساس معيارهايي انجام مي شود كه عبارتنـداز:
جامعيت عوامل : بررسي همراستايي از ابعاد مختلف و شناسايي كليه عوامـل اثرگـذاردر هر حوزه[9-37]؛
قلمرو كاربرد : امكان استفاده از مدل يا ابزار ارايهشده در سطح سازمانها و نهادهـاي مختلف (سازمانهاي دولت ي و غيردولتـي/ كوچـك، متوسـط و بـزرگ/ توليـدي وخدماتي و…)[9-37]؛
ميزان كاربرد: شهرت مدل يا ابزار ارايه شده و ميزان كاربرد آن در سطح سازمان ها و نهادهاي مختلف [9]؛
سادگي: قابليت درك و فهـم ابـزار يـا مـدل ارايـهشـده كـه كـاربرد آن را در سـطحسازمان و حوزههاي مختلف تسهيل مي نمايد[9]؛
انعطافپذيري: قابليت انعطافپذيري يا ماژولار بودن و امكـان تغييـر يـا بكـارگيري بخش يا كل آن متناسـب بـا ماهيـت و شـرايط واحـدهاي مختلـف يـا سـازمان هـاي گوناگون[9]؛
ارايه راهبرد اجرايي: ارايه استراتژ ي، راهبردها و اقـدامات عمليـاتي بـراي اسـتفاده ازابزار يا مدل ارايهشده جهت ايجاد همراستايي استراتژيك[9-37].
باتوج ه ب ه معياره اي ف وق، م دل ه ا و چ ارچوب ه اي مع روف اراي هش ده در ح وزه
همراستايي استراتژيك فنـاوري اطلا عـات و كـسبوكـار را مـيتـوان در قالـب نگـاره (2) ارزيابي نمود[1].
نگاره 2. ارزيابي مدل هاي ارائه شده در حوزه همراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسب و كار
راهبرد
اجرايي انعطاف پذيري سادگي ميزان كاربرد قلمروكاربرد جامعيت عوامل نام مدل
دارد بالا متوسط بالا سازمان هاي
مختلف متوسط مدل هندرسون و نكاترامن
دارد كم بالا كم سازمان هاي
توليدي كم مدل اچ پي
ندارد كم بالا كم سازمان هاي
فدرال كم مدل كلارك
ندارد متوسط بالا كم هاSME كم مدل جوير و كاليكا
دارد بالا بالا متوسط سازمان هاي
مختلف كم مدل كازمن و مي چن
دارد متوسط بالا متوسط سازمان هاي
مختلف كم چارچوب اسبرن
دارد بالا متوسط بالا سازمان هاي
مختلف بالا مدل لوفتمن
ندارد بالا متوسط كم سازمان هاي
مختلف كم مدل 4C ويز
دارد متوسط بالا متوسط سازمان هاي
مختلف كم مدل تاپسكات
در اين تحقيق “مدل سنجش آمادگ ي همراستاي ي كه در سال 2001 توسط لوفتمن ارايـهشد” بعنوان مدل مبنا تعيين گرديد. علت اين امر را -علاوه بـر ارزيـابي فـوق – مـيتـوان درموارد زير جستجو نمود:
مدل سنجش آمادگي همراستاي ي لوفتمن تنها مدل ارايه شده جهت سنجش آمادگي همراستايي بوده و مدل ديگري در اين حوزه ارايه نشده است؛
مدل لوفتمن داراي مطالعه كتابشناسي در حوزه همراستايي استراتژيك بوده و كليهعوامل مؤثر بر آمادگي سازمان براي همراستايي كه در قالب مـدل هـاي قبلـي ارايـهشدهبود, بنحو ي در مدل لوفتمن منعكس شده است. لذا در قياس با ساير مـدل هـاي ارايه شده در اين حوزه از نظر جامعيت عوامل در شرايط بسيار مطلوبي قرار دارد؛ و • مدل لوفتمن بصورت مكرر در سازمانهاي مبتن ي بر فناوري اطلاعات، دانش محـور،مؤسسات تحقيقات ي و … مورد استفاده قرارگرفته و از اين جهت براي تست در مركزتحقيقات مخابرات بسيار مناسب است.

كاربرد مدل لوفتمن برا ي سازمان هاي داخلي
اگرچه مدل لوفتمن براساس ارزيابي مدلهاي حوزه همراستايي در ابعاد مختلف تعيـين و ازجميع جهات براي استفاده در اين تحقيق مناسب است، ليكن وجـود برخـي از كاسـتي هـا وچالشها در استفاده از مدل مذكور نياز به اعمال تغييرات و اصلاحات در اين زمينه را بـيشاز پيش نمايان مي نمايد. برخي از اين موارد به قرار زير مي باشند:
مدل لوفتمن براي سازمانهايي طراح يشـده كـه در جـوامعي بـا بافـت هـاي متفـاوتاجتماعي، اقتصادي، سياسي، فرهنگي و تكنولوژيكي به فعاليت مي پردازند؛
ادبيات موضوع ي مورد استفاده براي مدل لوفتمن براي مـديران فنـاوري اطلاعـات وكسب و كار داخلي نامانوس مي باشد؛
برخي عوامل ارايهشده در مدل لوفتمن براي تست در سازمانها و مؤسـسات داخلـي بصورت مستقيم قابل سنجش نبوده و نياز به كمي نمودن و شكـستن آنهـا بـه اجـزاءريزتر احساس م ي شود؛ و
مدل لوفتمن در سال 2001 ارايهشده و نظر به اينكه بعد از آن مقـالات و پـروژه هـاي تحقيقاتي مختلفي در حوزه همراستايي ارائه گرديده، مدل مذكور نياز به بازنگري وبهبود دارد.
بنابراين باتوجه به نو بودن موضوع همراستايي استراتژيك در داخل كـشور و بـه تبعيـتاز آن برنامهريزي راهبردي در حوزه فناور ي اطلاعات، توجه به همه ابعاد اين حـوزه امـريمشكل و اجتنابناپدير است . لذا برا ي ارايه مدل اختصاصي جهت سنجش آمادگي سازمانبراي همراستايي مراحل گوناگوني طي گرديدهاست. در اين راسـتا ابتـدا مطالعـه تطبيقـي وبررسي تجربيات قبلي در حوزه همراستايي استراتژيك انجام و در ادامـه از ميـان مـدل هـايگوناگون در اين حوزه ارايه شدهبود، مدل لـوفتمن بعنـوان مـدل مبنـايي انتخـاب گرديـد وسپس با مطالعـه و تحقيـق در خـصوص ابعـاد سـاير مـدلهـا و چـارچوب هـاي همراسـتاييسعيشده تا ساير عوامل مؤثر بر همراستايي نيز مستقلاً مـورد توجـه قـرار گيـرد و نهايتـاً درمدل پيشنهادي لحاظ گردد. در انتها مدل بهبوديافتـه جديـد مـورد آزمـون خبرگـان حـوزههمراستايي استراتژيك كشور قرار گرفت تا متناسب با شرايط اجتماعي، اقتصا ي، فرهنگ ي، سياسي و تكنولوژيكي جامعه ما بومي سازي شود.

روش تجزيه و تحليل اطلاعات
نظر به اينكه تحقيق حاضر در پي تدوين مدل ي مفهوم ي براي سنجش آمادگي ازمـان جهـتهمراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسبوكار سازمان است، براي تجزيه و تحليـلاطلاعات حاصل از پرسشنامهها بهمنظور تاييـد يـا رد ابعـاد و عوامـل مـدل تـدوين شـده، ازآزمونt استفاده مـي نمـاييم. همچنـين بـراي سـنجش آمـادگي مركـز تحقيقـات در حـوزههمراستايي (تست مدل بهبود يافته) از روش ارائهشده توسط لوفتمن استفاده گرديده است.

نتايج حاصل از بهبود مدل لوفتمن
پ س از بررس ي، مطالع ه و تحلي ل مت ون، مق الات و كت ب گون اگون م رتبط ب ا موض وعهمراستايي فناوري اطلاعات و كسبوكار سازمان، عوامل متعـددي اسـتخراج گرديـد كـه پس از حذف عوامل مشابه و جمعبندي عوامل، تعداد 52 مورد به عنوان عوامـل همراسـتاييشناسايي گرديد . با مقايـسه عوامـل شناسـايي شـده بـا عوامـل ذكـر شـده در مـدل سـنجشآمادگي سازمان براي همراستايي كه توسط لوفتمن ارايه شده بود، مشخص گرديد كه اكثرعوامل استخراج شده از طريق بررسي متون، مقالات و كتب گوناگون با عوامل مدل مزبـورهمپوشاني دارند . پس از انجام مقايسات تطبيقي و مشورت با خبرگان ايـن حـوزه مـشخصگرديد كه 14 عامل از عوامل استخراج شده، در مدل لوفتمن ديده نشده است. ايـن عوامـلبه شرح زير ميباشند:
تقويت روحيه كار تيمي و توسعه مكانيزمهـاي همكـاري سـازماني: بـر تـرويج كـارگروهي[5-10-14-36-43]، مشاركتگرايي[20-33] و همچنين توسعه تجـارب وس ازوكارهاي همك ار ي س ازماني[19-31-36] اش اره دارد. توس عه فرهن گ ك ار گروهــي و همكــار ي ســازماني موجــب بهبــود ارتباطــات و تقويــت همراســتاييمي شود[27].
توسعه خدمات مشتريمحور: بـه تـرويج فرهنـگ مـشتري محـوري[40] و سـازوكاراجرايي لازم براي شناسايي نيازهاي مشتريان و ارايه خدمات مطلوب بـه آنهـا اشـارهدارد [8-14-31-34-36-44]. ايجاد واحد ارتباط با مشتريان موجب درك مـستمرنيازها و خواسته هاي مشتريان و مواجهه تدبير شده با آنها خواهد شد[8-17-20].
فرآيند همراستايي استرتژيك بهعنوان جزيي از فرهنگ سازماني: به فرهنگسازي وآمادهسازي محيط سازمان براي پـذيرش طـرح هـاي راهبـردي فنـاوري اطلاعـات وايجاد همراستايي اشاره دارد[10-16-17]. با تقويت زيرساختهاي مورد نياز يكـي از مهمترين ابعاد همراستايي تحت عنوان همراستايي فرهنگي تحقق مييابد[31]. در واق ع ب ا ت رويج فرآين د همراس تايي بعن وان جزئ ي از فرهن گ س ـازماني امك ان شكلگيري ارزشهاي مشترك بين بخـش فنـاوري اطلاعـات بـا سـاير بخـش هـاي سازمان تسهيل مي شود[14].
ميزان موفقيتسازمان يا واحدهاي زيرمجموعه آن در پيادهسـاز ي موفـق پـروژه هـايفناورياطلاعات در دورههاي قبـل: بـر ميـزان توفيـق سـازمان در پيـادهسـازي موفـقپروژههاي فناوري اطلاعات در ادوار گذشته اشاره دارد. سوابق اجرايي سـازمان درحوزه پروژههاي فناوري اطلاعات امكان مستندسازي و اسـتفاده از بهتـرين تجـاربدر موارد مشابه را فراهم مي آورد[16].
مديريت منابع اطلاعاتي: بر وجود ساختار موظف جهت مديريت اثربخش منابع فنـي
(نرمافزار، سختافزار، سيستمهاي اطلاعات ي، پايگاههاي داده، سيستمهاي اتوماسيون اداري و …) و منابع مديريتي (اطلاعات، كاربران نهايي، مهـارت هـاي مـديريتي و…) در فضاي تبادل اطلاعات سازمان اشاره دارد[13-17-36].
مديريت دانش: بر توسـعه، حمايـت، كنترل و بهبود استراتژيها، فرايندها، ساختارها و فناوري هاي پردازش دانـش اشـاره دارد . پــردازش دانــش شـامل تمـام ابزارهـا ، سازوكارها و فرآيندها ي مديريتي است كه بـراي فـراهم كـردن ، نمـايش ، انتـشار، بهرهگيري يا حـذف دانـش بـكـار ميروند. وجود و ارتقاء سـازوكارها ي مـديريتدانش موجب بهبود رويههاي مديريت ي م يشود[43].
انتخاب و تدوين استراتژي و برنامههاي همراستايي باتوجه بهمنابع و محدوديتهـايسازماني: بـر پيكربنـدي برنامـه هـاي فنـاوري اطلاعـات متناسـب بـا شـرايط و منـابعسازماني اشاره دارد[17-44]. انتخاب استراتژيهاي همراسـتايي باتوجـه بـه منـابع ومحدوديتهاي سازمان ي موجب پشتيباني كامل برنامههاي فناور ي اطلاعـات بوسـيلهبرنامه هاي كسب و كار و تقويت همراستايي استراتژيك مي شود[2].
مديريت تغيير : بر طرحريزي، خلـق، اجـرا، كنتـرل و در نهايـت اسـتقرار فرآينـدهاي تغيير در دو سطح فردي و سازماني اشاره دارد. درواقع مديريت تغييـر، فرآينـد ادارهاز هنگام تحميل فشار (شـوك )، جـستجوي مـشكلات، شناسـايي چـالشهـا، قبـولمسئوليت برا ي اقدامات جديد، ارزيابي اقدامات و چگـونگي پـذيرش راهكارهـا رادربر م يگيرد. اين امـر نيازمنـد پـيش بينـي فرآينـدها، كـاربرد سـازوكارها و اعمـالاستانداردهاي خاص مديريت ي است[10-16-20-31-33-43].
توانايي رهبري مديران فناوري اطلاعات: بر برخواردار ي مديران فنـاوري اطلاعـاتاز توانمند يهاي عام مديريتي و همچنين شاخصههـايي نظيـر برجـستگي ( شـهرت)، دان ش و خبرگ ي و س وابق اجراي ي و م ديريت ي اش اره دارد [5-34-40]. توان ايي مديريت پروژههاي فناور ي اطلاعات، اصليترين شايستگ ي كليد ي مديران فنـاوري اطلاعات مي باشد[16-31].
سازوكارهاييكه براي رفع تعارضات پرسنل سازماني مورد استفاده قرار ميگيرند: بربهبود مستمر ارتباطات در حوزه مديريت و برنامهريزي بين بخش فناوري اطلاعـاتبا ساير بخشهاي سازمان اشاره دارد[3-5-17-20-24-40].
مه ارت ه اي م ديريتي م ديران س ازمان : ب ر برخ ورداري م ديران ك سب و ك ار از توانمنديهاي عام مديريتي نظير مديريت پروژه، فن مذاكره، توان تـصميم سـازي وسياس تگذاري و… اش اره دارد[16-31-34-43]. ك ارايي و اثربخ ش ي س بك ه ا و فرآيندهاي مديريت ي مورد استفاده مـديران اجرايـي سـازمان اثـر شـاياني بـر اجـراي مناسب پروژههاي فناوري اطلاعات دارد[7-13].
دورنماي مشترك بين مديران كـسبو كـار و مـديران فنـاوري اطلاعـات: بـر وجـوددان ش م شترك ب ين م ديران فن اوري اطلاع ات و م ديران ك سب وك ار پيرام ون فناوريها و فرآيندهاي كليد ي كه بر عملكرد هر دو حوزه اثرگـذار هـستند، اشـارهدارد[16-40-43-44].
مشاركت مديران سازمان در برنامه ريـزي اسـتراتژيك فنـاوري اطلاعـات: بـر ايفـاي نق ش م ديران ك سب وك ار در فرآين د پيكربن دي راهبرده ا و برنام هه اي فن اوري اطلاع ات اش اره دارد[2-3-13-16-20-24-40]. م شاركت هم ه جانب ه م ديرانكسبوكار در تدوين استراتژيهاي بخش فناوري اطلاعات موجـب بهبـود ارتبـاطبرنامه هاي فناوري اطلاعات با اهداف سازماني خواهد شد[40].
ثبات محيط كسبوكار: بر اشر اف مديران فناوري اطلاعات و مـديران كـسبوكـاربه م حيط كسبوكار سازمان اشاره دارد[5-18-31-33]. با اشراف مـديران سـازمانو مديران فناوري اطلاعات بر فرآيندها و متغيرهاي داخل ي اثرگذار، ضريب اطميناناز حضور مؤثر فناورياطلاعات درموفقيت استراتژيهـا و برنامـه هـاي كـسبوكـارسازمان افزايش م ييابد[33].
پس از نظرسنجي خبرگان پيرامـون مجموعـه عوامـل مـؤثر بـر آمـادگي سـازمان بـرايهمراستايي استراتژيك فناوري اطلاعات و كسبوكار سازم ان و براساس تحليلهاي بعمـلآمده، نتايج زير حاصل گرديد:
از مجموعه 38 عامل مطروحه در مدل لوفتمن تنها عامل “ارتباطات فراسازماني قويبا ساير سازمانها” از مجموعه عوامل حوزه ارتباطات حذف گرديد و سـاير عوامـلمورد پذيرش قرارگرفتند.
از مجموعه 38 عامل مطروحه در مدل لوفتمن تنها عامل “ارتباطات فراسازماني قويبا ساير سازمانها” از مجموعه عوامل حوزه ارتباطات حذف و ساير عوامـل منـدرجدر مدل لوفتمن -در قالب محورهاي موجود- تاييد اعتبارشده و موردپـذيرش قـرارگرفتند. عوامل جديد نيز بهترتيب زير و در محورهاي ششگانه به مدل لوفتمن اضافه گرديدند:
“تقويت روحيه كار تيمي و توسـعه مكـانيزمهـاي همكـاري سـازماني” بـه مجموعـهعوامل حوزه ارتباطات اضافه گرديد.
“توسعه خدمات مشتري محور” به مجموعه
عوامل حوزه شاخص هاي شايستگي سازماني اضافهگرديد.
“فرآيند همراستايي به عنوان جزئي از فرهنـگ سـازمان” بـه مجموعـه عوامـل حـوزهشاخص هاي شايستگي سازماني اضافه گرديد.
“ميزان موفقيت سازمان يا واحدهاي زيرمجموعه آن در پيادهسازي موفق پروژههـايفن اوري اطلاع ات در دوره ه اي قب ل” ب ه مجموع ه عوام ل ح وزه ش اخص ه اي شايستگي سازماني اضافهگرديد.
“م ديريت من ابع اطلاع اتي” ب همجموع ه عوام ل ح وزه نح وه اداره ام ور/ م ديريت اضافه گرديد.
“مديريت دانش” به مجموعه عوامل حوزه نحوه اداره امور/ مديريت اضافهگرديد.
ا”نتخـ اب و تـ دوين اسـ تراتژي و برنامـ ه هـ اي همراسـ تايي باتوجـ ه بـ ه منـ ابع و محدوديتهاي سازماني ” بـه مجموعـه عوامـل حـوزه نحـوه اداره امـور/ مـديريتاضافه گرديد.
“مديريت تغيير” به مجموعه عوامل حوزه نحوه اداره امور/ مديريت اضافه گرديد.
“توانائي رهبري مديران فنـاوري اطلاعـات” بـه مجموعـه عوامـل حـوزه نحـوه ادارهامور/ مديريت اضافه گرديد.
“سازوكارهايي كه براي رفع تعارضات پرسنل سازماني مورد استفاده قرار مي گيرند” به مجموعه عوامل حوزه نحوه اداره امور/ مديريت اضافه گرديد.
“مهارتهاي مديريتي مديران سازمان” به مجموعه عوامـل حـوزه نحـوه اداره امـور/ مديريت اضافهگرديد.
“وجود دورنماي مشترك بين مديران كسبو كار و مـديران فنـاوري اطلاعـات” بـهمجموعه عوامل حوزه مشاركت اضافه گرديد.
“مشاركت مديران سازمان در برنامهريزي راهبردي فناور ي اطلاعـات” بـه مجموعـهعوامل حوزه مشاركت اضافه گرديد.
“ثبات محيط كسبو كار” به مجموعه عوامل حوزه فناوري اضافه گرديد.
تحليل هاي آماري حاصل از نتايج فوق در قالب نگاره (3) ارائه شده است.

نتايج حاصل از تست مدل لوفتمن
پس از نهايي نمودن مدل بهبوديافته 51 عاملي لوفتمن، نسبت به آزمون ايـن مـدل در مركـزتحقيقات مخابرات ايران اقدام گرديد . در اين راستا از نظرات مديران كسبوكـار، مـديرانفنـاوري اطلاعـات و پژوهـشگران فنـاوري اطلاع ات مركـز جهـت اولويـت بنـدي و تعي ينوضعيت هريك از عوامل تعيينشده در سطح مجموعه استفاده گرديد كه نتـايج حاصـله بـهقرار نگاره (4) ميباشد. همچنين نمايه آمادگي مركز براي همراستايي اسـتراتژيك فنـاورياطلاعات و كسب و كار در نمودار (1) نمايش داده شده است.

ارتباطات
0
0.5
1
1.5
2
2.5
3
3.5
4
4.5
5
شاخصهاي
شايستگي

سازماني

نحوه
امور

اداره

فناوري

منابعانسا

ني



قیمت: تومان


پاسخ دهید