نشريه مديريت فناوري اطلاعات، دوره 1، شماره 1، پاييز و زمستان 1387، از صفحه 37 تا 48

اثر تسهيم اطلاعات ب ر استراتژي هاي رقابتي و عملكرد
زنجيره تأمين

حسين رحمان سرشت1، امير افسر2*
استاد دانشگاه علامه طباطبايي، ايران
دانشجوي دكتري دانشگاه علامه طباطبايي، ايران
(تاريخ دريافت مقاله: 6/3/1387، تاريخ تصويب: 18/9/1387)

چكيده
نقش تس هيم اطلاعات در دستيابي به رقابت پذيري موضوعي اسـت كـه در سـطوح مختلـف اعـم از شـركت،كسب و كار و زنجيره تأمين در سالهاي اخير مورد توجه بسياري از محققان قرار گرفته است. در اين تحقيق، اثر تسهيم اطلاعات بر استراتژيهاي رقابتي و عملكرد زنجيره تأمين مدنظر است. بدين منظـور، بـا توجـه بـهمزيتهاي رقابتي صنعت فولاد در ايران، زنجيـره تـأمين فـولاد (شـامل شـركتهـا ي فـولاد مباركـه، فـولادخوزس تان و ذوب آه ن اص فهان) ب راي بررس ي انتخ اب ش ده و نظ رات 95 نف ر از م ديران و كارشناس ان شركتهاي مذكور به عنوان نمونه مورد بررسي قرار گرفتهاند. سپس از روش مدل يابي معادلات سـاختاريبراي تجزيه و تحليل داده هـا اسـتفاده شـده اسـت. نتـايج تحقيـق نـشانگر آن اسـت كـه تـسهيم اطلاعـات بـااستراتژيهاي رقابتي زنجيره تأمين رابطه مستقيم ومعن ي دار ي داشته و استراتژيهاي رقابتي زنجيره تأمين نيزرابطه مستقيم ومعن ي داري با عملكرد زنجيره تأمين دارند.

واژه هاي كليدي: تسهي م اطلاعات، زنجيره تأمي ن، استراتژي هاي رقابتي، عملکرد

Email: amirafsar78@yahoo.com :نويسنده مسئول ∗
1. مقدمه
سازمانها در خلأ نيستند. هر سازماني، اعم از شركتهاي بزرگ، شـركتهـاي دولتـي، يـاكسب و كارهاي كوچـك مـيخواهنـد خواسـتههـاي مـشتريان و سـهامداران گونـاگون رابرآورده سازند . بنابراين نيازمند مواد، تجهيزات، تسهيلات و تأمينكنندگاني از سازمانهاي ديگر هستند و عملكرد يك سازمان به وسيله فعاليتهـاي سـاير سـازمانهـايي كـه تـشكيلزنجيره تأمين ميدهند، تحت تأثير قرار ميگيرد. كارايي و اثربخشي هـر سـازماني، حاصـلعملكرد مديريت و ساختار زنجيره تأمين آن سازمان است. رمز بقاي سازمانهـاي امـروزيدر درك و شناخت نياز مشتريان و پاسخگويي سريع به اين نيازها نهفته است.
زنجيرة تأمين شامل تمامي فعاليت هاي مرتبط بـا جريـان و مبادلـه كالاهـا و خـدمات، ازمرحلة ماده خام اوليه تا مرحلة محصول نهايي قابل مصرف توسط مشتري است. ايـن نقـل وانتقالات علاوه بر جريان مواد، شامل جريان اطلاعات و مالي نيـز مـيشـود [8]. نمـودار (1) نمايشي كلي از يك زنجيره تأمين را نشان مي دهد.

با توجـه بـه نظـر كريـستوفر[3] زنجيـره تـأمين، شـبكهاي از سـازمانهـاي بالادسـتي تـاپاييندستي است كه در فرايندها و فعاليتهاي مختلفي كه در قالب محـصولات و خـدماتدر دست مشتري نهايي ايجاد ارزش مينمايند، درگير هستند. تأكيد اين تعريـف بـر درنظـرگرفتن ارضاي نياز مشتريان در تمامي فعاليتهاي زنجيره تأمين است. بر مبناي اين تعريف،خانهSCM در نمودار (2) نشان داده شده است[17]. سقف اين خانـه، هـدف نهـاييSCM يعني رقابت پذيري را نشان ميدهد. با گسترش جهاني شـدن بازارهـا، تنهـا راه ادامـه بقـاء شركت ها و سازمان ها منوط به افزايش رقابت پذيري و كسب و حفظ مزيت رقابتي پايـدار مي باشد. براي رسيدن به رقابتپـذيري زنجيـره تـأمين، بايـد خـدمت بـه مـشتريان سـرلوحهفعاليتها قرار گيرد. امروزه رقابت بين شـركتهـاي منفـرد، جـاي خـود را بـه رقابـت بـين زنجيرههاي تأمين داده است.
يكي از قابليتهايي كه جهت دستيابي به رقابت پذيري زنجيـره تـأمين ضـروري اسـت،تسهيم اطلاعات است. تسهيم اطلاعات به توانايي شركت جهت تـسهيم دانـش بـا شـركايزنجيره تأمين به شيوهاي اثربخش و كارا اشاره دارد[4]. تـسهيم اطلاعـات اثـربخش بعنـوانيكي از اساسي ترين تواناييهاي فرآيند زنجيره تأمين بـشمار مـيرود[15]. ايـن تحقيـق بـهدنبال پاسخ به اين سوال است كه رابطه تسهيم اطلاعات با استراتژيهاي رقـابتي و عملكـردزنجيره تـأمين چگونـه اسـت؟، آيـا تـسهيم اطلاعـات، عملكـرد زنجيـره تـأمين را افـزايش ميدهد؟

نمودار 2. خانه SCM [17].
پيشينه تحقيق
مفهوم مزيت رقابتي پايدار در سال 1984 توسط دي با پيشنهاد انواع مختلف استراتژيهايي كه قادر به افزايش رقابت پذيري پايدار هستند، ظهور يافـت[6]. امـا در واقـع, ايـن واژه بـهمفهوم امروزي توسط پورتر در بحث گونه شناسي استراتژيهـا ي رقـابتي عمـومي شـركت(پيشگامي در ارزان فروشي يا جايگاه) بـراي دسـتيابي بـه مزيـت رقـابتي پايـدار بكـار رفتـهاست[13]. با اين وجود, بارني اول ين كسي است كه تعريف مفهومي قالـبمنـدي از مزيـترقابتي پايدار بدين صورت ارايه كرده است: “شركت زماني به مزيت رقابتي پايدار مي رسد كه داراي استراتژي ايجاد ارزشي باشد كه بطور همزمان توسط رقباي فعلي يـا بـالقوه بكـارگرفته نمي شوند و همچنين رقبا قـادر بـه كپـي كـردن مزايـاي ايـن اسـتراتژي نباشـند”[1].
هوفمن نيز تعريف مفهومي قالب مندي از مزيت رقابتي پايدار بر مبناي تعريف بـارني ارايـهكرده است : “مزيت رقابتي پايدار امتـداد مزايـاي بكـارگيري برخـي اسـتراتژيهـا ي ايجـادارزش منحصر به فـرد اسـت كـه بطـور همزمـان توسـط رقبـاي فعلـي يـا بـالقوه بكارگرفتـهنمي شوند و همچنين رقبا قادر به كپي كردن مزاياي اين استراتژي نباشند”[9].
رقابت پذ يري زنج يره تأم ين در طي سـالهاي اخ يـ ر همزمـان بـا توسـعه مفهـوم مـديريت زنجيره تأم ين بطور گستردهاي مورد بحث قرار گرفته است . ها و كريشنان مدلي تركيبـي ازتكنيك هايDEA ،AHP وNN براي انتخاب تأمين كنندگان رقابتي جهت افزايش رقابتپذيري زنجيره تأمين ارايه كرده اند. آنها معتقدند كه شـركتهـاي درون زنجيـره تـأمين ازطريق توسعه روابط نزديك تر با شركتهاي عضو زنجيره تأمين، مي توانند به مزيت رقابتيپايدار دست يابند و بطور معني داري زمان و هزينه را با توجه بـه مـديريت صـحيح زنجيـرهتأمين كاهش دهند، درحاليكه همزمان به نيازهاي مشتريان نيز پاسـخ مـي دهنـد . در محيطـيرقابتي، مديريت زنجيره تأمين موفق، در تقويت رقابت پذيري شركت سودمند است[7].
وو و ديگران با استفاده از ديدگاه مبتني بر منابع نشان دادهانـد كـه قابليـتهـا ي زنجيـرهتأمين با بكارگيري فناوري اطلاعات(IT) باعث تمايز شركت نسبت به رقبا شده و غير قابلتقليد براي رقباست. در اين تحقيـق، تـأثير پيـشرفتIT و هـم راسـتاييIT بـر قابل يـتهـا ي زنجيره تأمين، و عملكرد بازاريابي و مالي مورد بررسي قرار گرفته و مدل مفهومي به شـرحشكل زير ارايه نموده اند. يافتههاي آنها ديدگاه جديدي در ارزيابي سرمايه گـذاريIT درفرايند زنجيره تأمين فراهم نموده است. آنها نقش قابليـ ت هـا ي زنجيـره تـأمين را بـه عنـوانمتغيري تعديل كننده بـين پيـشرفتIT و عملكـرد سـازماني بررسـي نمـوده و معتقدنـد كـهقابليتهاي زنجيره تأمين قادر هستند تـا منـابع مـرتبط بـرIT را بـه سـطح بـالاتري از ارزشانتقال دهند[20].
لي و ديگران پنج بعد معمول مديريت زنجيـره تـأمين (مـشاركت اسـتراتژيك بـا تـأمينكننده، ارتباط بـا مـشتريان، سـطح اشـتراك گـذاري اطلاعـات، كيفيـت اشـتراك گـذارياطلاعات، و تعويق) و ارتباط بـين ابعـاد معمـول زنجيـره تـأمين، مزيـت رقـابتي و عملكـردسازماني را بررسي نمودند. نتايج اين تحقيق با استفاده از ديدگاه مبتني بر منابع بيانگر آنست كه سطوح بالاتر معمولSCM مي توانـد منجـر بـه كـسب مزيـت رقـابتي و بهبـود عملكـردسازماني شود كه نتايج آن در شكل ذيل ارايه شده است. همچنين مزيـت رقـابتي مـي توانـدتأثير مثبت و مستقيم بر عملكرد سازماني داشته باشد[11].

چارچوب نظري تحقيق
در مجموع، بررسي ادبيات موضوع مجادلات گونـاگوني را در پـذيرش چگـونگي ارتبـاطبين تسهيم اطلاعات، استراتژي رقابتي زنجيره تأمين و عملكرد زنجيره تأمين شناسايي كردهاست. لذا مطالعهاي تجربي طرح گرديد تا اين سردرگمي را از طريق آزمون رابطه بـين سـهمتغير پيش گفته بر طرف نمايد. به منظور هدايت مسير تجزيه و تحليل، چهار فرضيه تحقيـقبر اساس يافتههاي شناسايي شده در بررسيهايي كه در ادبيــات موضوع انجام شد، تـدوينگرديدند. اين فرضيات عبارتند از:
تسهيم اطلاعات زنجيره تأمين، پاسخگويي زنجيره تأمين فولاد را تحت تاثير قـرار مي دهد.
تسهيم اطلاعات زنجيره تأمين، كارايي زنجيـره تـأمين فـولاد را تحـت تـاثير قـرار مي دهد.
پاسخگويي زنجيره تأمين، عملكرد زنجيره تأمين فولاد را تحت تاثير قرار مي دهد.
كارايي زنجيره تأمين، عملكرد زنجيره تأمين فولاد را تحت تاثير ق رار مي دهد.
اين فرضيات تشكيل چارچوب مفهومي تحقيق را ميدهند كه در نمودار (3) نـشان دادهشده است.

تسهي م اطلاعات
عملکرد

اسخگويي
پ

ارايي
ک

عملکرد

اسخگويي

پ

ارايي

ک

نمودار 3. چارچوب مفهومي تحقيق

تسهيم اطلاعات
تسهيم اطلاعات به توانايي شركت جهت تسهيم دانش با شركاي زنجيره تـأمين بـه شـيوه اي اثربخش و كارا اشاره دارد . اطلاعات تسهيم شده در سيـستم محـاوره زنجيـره تـأمين شـاملاطلاعات بين شركاي مستقيم و همچنين تمامي شبكه زنجيـره تـأمين را دربـر مـي گيـرد [4].
جهت استفاده اثربخش و كارا توسط شركا، تسهيم اطلاعات مورد نياز است. اين اطلاعـاتبايد از منبع موثق به قالب مناسبي انتقال داده شـود[12]. تـسهيم اطلاعـات اثـربخش بعنـوانيكي از اساسي ترين توانايي هاي فرآيند زنجيره تأمين بشمار مي رود[15].
پاسخگويي زنجيره تأمين
پاسخگويي زنجيره تأمين به عنـوان اينكـه اعـضاي زنجيـره تـأمين چگونـه بـا همـاهنگي بـهتغييرات محيطي پاسخ مي دهند، تعريف مي شود. پاسخگويي زنجيـره تـأمين ماهيـت پويـايقابليتهاي زنجيره تأمين را مدنظر دارد كه به شركت اين امكان را مي دهد تا شايـستگيهاي خاص شركت را توسعه و تجديد نمايد و به تغييرات محيطي پاسخ بهتري را ارائه نمايـد[5، 18]. بازار پيچيده امروزي نيازمند پاسخ هميشگي، كارا و… از تمامي اعضاي زنجيره تـأميناست[14]. تا قادر به عمل و عكس العمـل متنـاوب بـه اطلاعـات جمـع آوري شـده نهايـتشكل يادگيري است[16]. بنابراين، زنجيره تأمين پاسخگو به عنوان استراتژي زنجيره تـأميندرنظ ر گرفت ه ش ده اس ت. چنانچ ه قابلي ته اي زنجي ره ت أمين ب ه خ وبي عم ل نماين د،استراتژيهاي زنجيره تأمين موفق تر خواهند بود.
كارايي زنجيره تأمين
مقصود از كارايي زنج يره تأم ين، هز ينـه توليـ د و تحويـ ل محـصول بـه مـشتري اسـت[2] در مبحث كارا يي زنج يره



قیمت: تومان


پاسخ دهید