نشريه مديريت فناوري اطلاعات، دوره 1، شماره 1، پاييز و زمستان 1387، از صفحه 3 تا 18

طراحي مدل فرآيند محوري كسب و كار با رويكرد مدلسازي
ساختاري تفسيري(ISM)

عادل آذر1*، كريم بيات2
دانشيار دانشگاه تربيت مدرس، ايران
دانشجوي دكتري دانشگاه تربيت مدرس، ايران
(تاريخ دريافت مقاله: 25/4/1387، تاريخ تصويب: 29/8/1387)

چكيده
ادبيات گستردهاي در زمينه تمركز بر فرآيندهاي كسب و كار يا جهت گيري فرآينـد هـاي كـسبوكار (BPO) در سازمان ارائه شده است. هر يك از انديشمندان اين حوزه به يكي از ابعاد فرآينـد محوري اشاره كرده اند، ولي تـا كنـون يـك مـدل فراگ يـ ر از ابعـاد وشـاخص هـاي فرآينـد محوري وارتباط ب ين آنها ارائه نشده است .در ا ين تحق يق، ابتدا با بررسي ادبيات در زمينه فرآيندهاي كـسبو كار، ابعاد وشاخص هاي فرآيند محـور ي شناسـايي ودر گـام بعـد،با اسـتفاده از يـ ك متـدولوژ ي تحليلي نو ين تحت عنوان مدل سازي ساختاري تفـسيري (ISM)روابـط بـين ابعـاد و شـاخص هـاي فرآيند محوري تعيين وبصورت يكپارچه مورد تحليل قـرار گرفتـه اسـت.نتيجـه منجـر بـه طراحـي”مدل فرايند محوري كسب وكار “شده است .نتايج تحق يق نشان مي دهد كه مدل يكپارچه فرآينـد محوري در برگيرنده شش بعد شامل ساختار، باورهاو نگرش، چار چوب، استراتژيهاي عمليـاتي، مديريت عملكردو بهروري فرآيند است، كه اين ابعاد با يكديگر در تعامل هستند.

واژههاي كل يدي: فرآيند محوري، مدل سازي ساختاري تفسيری، ماتري س وابستگي ‐ نف ـوذ،نمودارتعاملات

Email: Azar@Modares.ac.ir :نويسنده مسئول ∗
بيان مسئله
انديشمندان و كارگزاران مديريت براي بهبود عملكرد سـازمانهـا ، اقـدام بـه نـوآوري هـايمختلفي از جمله مديريت كيفيت جامع، بهبود مستمر، تحول سازماني، تعيين اندازه صـحيحسازمانها كردهاند. هدف مشترك تمامي اين رويكردها، تغيير نحوه انجام كارها بـه منظـوربهبود عملكرد سازماني است. در اين ميان يكـي از نـوآوري هـاي مـديريتي كـه بـه سـرعتمتداول شده است، جهت گيري فرآيند كسب و كاراست. مطابق بـا فلـسفه جديـ د كـسب وكار، سازمان بايد براي ارائـه كـردن هـر دو جريـان اطلاعـاتي افقـي و عمـودي، بـه عنـوانضرورتي براي استقرار اهداف كلي سازمان، طراحي شود[9].
ادبيات گستردهاي در زمينه تمركز بـر فرآينـدهاي كـسب و كـار يـ ا فرآينـدمحوري درسازمان ارائه شده است. هر يك از انديشمندان اين حوزه به يكي از ابعـاد فرآينـد محـوري اشاره كردهاند. بعنوان مثال مك كورمك و جانسون دريـك تحقيـق تجربـي، بـا توجـه بـه مباني مطالعه بنيادي، اثر مثبت فرآيندمحوري كسب و كار بر عملكـرد سـازماني ر ا بررسـيكردهاند. آنها نشان دادهاند كه سازمانها بواسطه پذيرش نگرش فرآيندي در كسب و كـار، مي توانند عملكرد سازماني خودرا افزايش دهند[18]. ولي تا كنـون از ابعـاد وشـاخص هـاي فرآيند محوري وارتباط بين آنها يك مدل جامع ارائه نـشده اسـت. لـذا مـسئله اصـلي ايـنتحقيق شناسايي ابعاد وشاخصهاي فرآيند محوري وارتباط بين آنها در يـك مـدل يكپارچـهاست.
در ا ين تحقيق، با بررسي ادب يات در زمينه فرآيندهاي كسب وكار، ابعـاد وشـاخص هـاي فرآينــد محــور ي شناســايي، ســپس بــر اســاس نظــرات خبرگــان و متخصــصين، مــدل فرآيندمحوري اعتباريابي شده است. با استفاده از مدلسازي ساختار تفـسيري(ISM) روابـ ط بين ابعاد فرآيندمحوري تع يين وشبكه روابط بصورت ي كپارچه طراحي شده اسـت. نـواوري اصلي اين مقاله طراحي وتب يين “مدل فرآيندمحوري كسب وكار” اسـت.بـه عـلاوه اجـراي متدولوژي ISM در اين تحقيق از جنبههاي قابل توجه مديريت ي است.

مرورادبي ات تحقيق
در طي سالهاي گذشته چندين مفهوم بـراي فرآينـد هاي كـسب و كارسـازمان و عملكـردمرتبط با آنها بيان شده اسـت. فرآينـدهاي كـاري، و ارتبـاط آنهـا بـا بهبـود تعـاملات بـينوظيفهاي حدود بيست سال پيش توسـط مايكـل پـورتر ارائـه شـده اسـت. او كل يـ ه روابـطعمليات درون ي يك سازمان را به عنوان” زنجيره ارزش” معرفي كرد [20]. همچنين ادوارددمينگ با »دياگرام جريان دمينگ« تـصوير ارتباطـات را در زنجيـ ره شـركت از مـشتري تـاعرضه كننده بعنوان يك فرآيند ارائه كرده است. ايـ ن فرآينـد مـي توانـد ماننـد هـر فرآينـد ديگري سنجش و بهبود داده شود[7].
توماس داونپورت و جيمز شوت، جهتگيري فرآيندي در سـازمان را بـه عنـوان يـكج زء كلي دي در »مهندس ي ص نعتي جدي د”توص يف ك رده ان د.آنه ا مهندس ي ص نعتي را تكنولوژي اطلاعات و طراحي مجدد فرآيند كسب و كارتعريف كـرده اسـت [11]. مايكـلهمرنيز، مفهوم فرآيند محوري كسب وكار را به عنـوان عامـل اصـلي موفقيـت تـلاشهـا ي “مهندسي مجدد” معرفي كرده است[14].
يكي د يگر از عناصر اصلي در فرآيند، فرهنگ است. فرهنگ فرآيند كسب و كار شامل فرهنگ چند وظيفه اي، مشتري محوري در طول فرآيند و تفكر سيستمي است. اين نگـرشبا تعريف داونپورت از جهت گيري فرآيند همراستا است .زيـرا داونپـورت تعهـد بـر بهبـودفرآيندهاي اصل ي وتمركز سيستمهاي اطلاعات بر محور فرآيند كسب و كـار را بعنـوان دو جزء اصلي فرهنگ مي دانست[10].
فلسفه فرآيند محوري توسط چين چونگ مطرح شد. او معتقد است كـه فلـسفه فرآينـد محوري همانند فلسفه زندگي و كار است. لذت بردن از كار (انجـام فرآينـد ) اسـاس فلـسفهفرآيند محوري و موثرترين راه براي بهبود كيفيت و بهرهوري است . بر مبناي تحليل مفهومبهبود، فلسفه فرآيند محوري در سه قضيه زير خلاصه مي شود:[ 23]
معمولاً فرآيند لذت بخش تر از توليد است.
اگر كسي بر فرآيند نظارت كند، توليد تحت نظارت خواهد بود.
هر نتيجه، بخشي از فرآيند نامتناهي است كه به نتايج و فرآيندهاي آينده منجر مي گردد.
ظهران در كتاب خود، فرآيند را به عنوان يك تفكـر در نظـر گرفتـه اسـت.او تعريـفجامعي از تفكر فرآيندي ارائه كرده است. از نظر وي تفكر فرآيندي شامل سه جـزء اصـلياست: جزء اول تعريف و مشخصات فرآيند است، اين جزء در غالب مستندات عينيت يافتـهو مدل استانداردها را براي يك فرآيند يكپارچه ارائه ميدهد، جـزء دوم يـادگيري فرآينـد است، كه شامل فعاليتها و رفتارهاي مورد نياز جهت انجام فرآينداست. اين جزء در ذهـنو حافظه افرادي كه آنرا انجام ميدهند قرار دارد. سومين جزء، نتـايج فرآينـد اسـت كـه بـرمبناي محصولات و خدمات توليد شده مشخص مي شود[23].
مك كورمك در يك تحقي ق فرآيند محوري واجـزا ي يـ ك سـازمان فرآينـد محـور رامورد برر سي قرار داده اسـت. از ديـدگاه وي، تعريـ ف فرآينـد محـوري عبـارت اسـت از:
“يك سازمان كه بر فرآيند تاكيد دارد. فرآيندي كه در مـسير تفكـر، نتـايج و مـشتريان درمقابله با سلسله مراتب جهتگيري شده است”. اجزاء يك سازمان فرآيند محور كه در اينتحقيق نمايان گرديده است عبارتند از:
نگرش فرآيندي كسب و كار
ساختارهايي كه به اين فرآيند تناسب داده اند
شغلهايي كه اين فرآيندها را انجام مي دهند
سيستمهاي اندازه گيري و مديريتي كه اين فرآيندها را بررسي و هدايت مي كنند
تمركز بر مشتري، ارزشها و باورها ( فرهنگها)ي جهت گيرنده در بهبود مستمر كـهدر كل اجزاء پيدا شده است [19]
بنابرآنچه در مرور ادبيات بيان شد، مي توان گفت ادبيات گسترده اي در زمينه تمركز بر فرآيندهاي كسب و كار يا جهت گيري فرآيندهاي كسب وكار در سازمان ارائه شده است. به عنوان نمونه مي توان به مفهـوم زنجيـره ارزش مايكـل پـورتر، مفهـوم »فرآينـد محـوري« مايكل همر، تفكر فرآيندي ظهران، و تعريف واجزاي فرآيند محـوري توسـط دكتـر مـككورمك اشاره كرد[ 20]، [13]، [14]، [23]، [17].
هر يك از انديشمندان ا ين حوزه به يكي از ابعاد فرآيند محور ي اشاره كـرده انـد، ولـي ت ا كن ون از ابع اد وش اخصه اي فرآين دمحوري وارتب اط ب ين آنه ا، ي ك تعري ف ج امع وعملياتي ارائه نشده است.لذا در اين تحقيق سعي شده است كه با بررسي ادبيـات در زمينـهفرآيندهاي كسب وكار، ابعـاد وشـاخصهـا ي فرآينـد محـوري شناسـايي ودر گـام بعـد،بااستفاده از يك متدولوژي تحليلي نوين تحت عنوان مدل سازي سـاختاري تفـسيري(ISM) روابط بين ابعاد و ش اخص هاي فرآيند محوري تعيين وبصورت يكپارچه مـورد تحليـل قـرارگيرد.

مدل مفهومي تحقيق
بررسي ادبيات موضوع نشان مـي دهـد كـه فرآينـد محـوري يكـي از مهمتـرين موضـوعاتدربهبود عملكرد سازماني است، بنابر اين، ادبيات گستردهاي در زمينه تمركز بر فرآيندهاي كسب و كار يا فرآيندمحوري در سازمان ارائه شده است. هر يك از انديشمندان اين حوزهبه يكي از ابعاد فرآيند محوري اشاره كردهاند، ولـي تـا كنـون در زمينـه روابـط ميـان ابعـاد وشاخصها ي فرآيندمحوري در يك سازمان، مدل جامع وعملياتي ارائه نشده است.
در اين تحقيق، با بررسي ادبيات در زمينه فرآيندهاي كسب وكار، ابعـاد وشـاخصهـا ي فرآين د مح وري شناس ايي ش ده اس ت. در گ ام بع د ب ر اس اس نظ رات متخص صين م دل فرآيندمحوري اعتباريابي شده است.ودر نهايت با استفاده از رويكرد مدل سازي سـاختاريتفسيري(ISM) روابط بين ابعاد و شاخصهاي فرآيندمحوري تعيين وشـبكه تعـاملات آنهـاترسيم شده است(نمودار 1).

فرايند

تعاملات

شبکه
محوري

ISM

مي

روابط

تعيين
ان

وشاخص

ابعاد

محوري

فرايند

هاي

)
محوري

فرايند

خبرگان

نظر
(

ابعاد

شناسايي
وشاخص

فرايند

هاي
محوري

فرايند

تعاملات

شبکه

محوري

ISM

مي



قیمت: تومان


پاسخ دهید